Overpainted icon of the Virgin Katafigi

Unknown16th century

Monastery of St. John the Theologian, Patmos, Greece

Monastery of St. John the Theologian, Patmos, Greece

The Laboratory for the conservation and restoration of Icons of the Monastery of Saint John the Theologian holds an overpainted icon of the Virgin Katafigi painted on wood. The initial layer is dated in the 16th century. Over it, there has is an overpainted depiction of the Virgin Hodegetria, dated in the 19th century. In other words, there are two different iconographic subjects.
The term overpainting refers to the re-painting of an icon's surface. This could be due to various reasons:
1. The icon was worn and blackened. Back in those times the concept of conservation was absent, thus it was common to simply overpaint the icon, frequently with a different subject.
2. The icon was damaged in some small or large parts. This was the most common scenario, as the the work was repainted instead of repaired.
3. The initial theme was not likeable. Since wood was hard to find, and usually processed by the artists themselves, it was easier for them to overpaint existing icons, thus saving time.
In this last case, the procedure of conservation is more complicated than usual. Concerning our icon, since there were evidence of another layer of painted surface underneath the visible one, the conservator had to see the primary layer and to what extent it was preserved. The process of radiography was used, which allows us to confirm the above on a satisfying level. After the x-ray it was obvious that the older layer bore a representation of the Virgin Katafigi, without the figure of Christ and with relatively little damage. Unfortunately, there is no way to preserve both surfaces of the painted layers, so the overpainting of the Virgin Hodegetria would have to be destroyed. Thus, the conservator proceeded to a sample removal of a part of the background of the overpainted layer, which revealed the original one.
Project Conservator: Ioannis Sotiriou.

Show lessRead more


  • Title: Overpainted icon of the Virgin Katafigi
  • Creator: Unknown
  • Date Created: 16th century
  • Στοιχεία έργου: Επιζωγραφισμένη Παναγία η Καταφυγή. 16ος αιώνας. Συντηρητής του έργου: Ιωάννης Σωτηρίου.
  • Περιγραφή: Στο εργαστήριο συντηρήσεως και αποκαταστάσεως ζωγραφικών έργων της Ιεράς Μόνης Αγίου Ιωάννου του Θεολόγου φυλάσσεται μια εικόνα της Παναγίας της Καταφυγής σε αρχικό στρώμα του 16ου αιωνα σε αυτόξυλο ξυλόγλυπτο. Πάνω στο στρώμα αυτό έχει επιζωγραφιστεί παράσταση της Παναγίας Οδηγήτριας χρονολογούμενης στον 19ο αιώνα. Πρόκειται, δηλαδή, για δύο διαφορετικά εικονογραφικά θέματα. Με τον όρο επιζωγράφιση, εννοούμε ότι για κάποιους λόγους η αρχική εικόνα ξαναζωγραφίστηκε στο ίδιο, φυσικά, ξύλο. Οι λόγοι μπορεί να ποικίλλουν: 1. Η εικόνα είχε υποστεί φθορά και είχε μαυρίσει. Εκείνες τις εποχές δεν υπήρχε η έννοια της συντήρησης, έτσι πολύ απλά ξαναζωγράφιζαν από πάνω, πολλές φορές με διαφορετικό θέμα. 2. Είχε καταστραφεί σε μερικά μικρά ή μεγάλα σημεία. Αυτό είναι το επικρατέστερο σενάριο, καθώς την ξαναζωγράφιζαν, αντί να την επιδιορθώσουν τοπικά. 3. Δεν ήταν αρεστό το αρχικό θέμα. Επειδή εκείνη την εποχή τα ξύλα ήταν δυσεύρετα, μάλιστα τα επεξεργάζονταν οι ίδιοι οι καλλιτέχνες, ήταν ευκολότερο να επιζωγραφίζουν παλιές εικόνες, γλυτώνοντας χρονο. Στην τελευταία περίπτωση η διαδικασία συντήρησης είναι πιο πολύπλοκη από ό,τι συνήθως. Στην εικονα μας, εφόσον υπήρχαν ενδείξεις ότι από κάτω υπήρχε άλλο στρώμα ζωγραφικής επιφάνειας, έπρεπε με κάποιο τρόπο να δούμε το αρχικό στρώμα της ζωγραφικής και το κατά πόσο σώζεται. Έτσι, προχωρήσαμε στη διαδικασία της ακτινογράφησης που μας επιτρέπει να διαπιστώσουμε όλα τα παραπάνω σε πολύ ικανοποιητικό βαθμό. Μετά το πέρας της ακτινογράφησης είδαμε ότι το αρχικό στρώμα αποτελούσε παράσταση της Παναγίας Καταφυγής των τελών περίπου του 16ου αιώνα, χωρίς την μορφή του Χριστού και με σχετικά μικρές καταστροφές. Δυστυχώς τρόπος να σωθούν και οι δυο ζωγραφικές επιφάνειες δεν υπάρχει, θα έπρεπε να καταστραφεί η επιζωγράφιση της Παναγίας Οδηγήτριας. Έτσι, ο συντηρητής προχώρησε σε μια δειγματοληπτική διαδικασία αφαίρεσης της επιζωγράφισης στο φόντο, αποκαλύπτοντας το αρχικό στρώμα.
  • Type: Icons, religious works, paintings
  • Rights: Monastery of Saint John the Theologian, Patmos, Monastery of Saint John the Theologian, Patmos


Translate with Google