Międzynarodowe Konkursy Pianistyczne im. Fryderyka Chopina

Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

[Po I wojnie światowej] kult Chopina jak gdyby nieco przygasł […]. Często spotykałem się z poglądem, że Chopin jest zbyt romantyczny, roztkliwia duszę i rozbraja psychicznie. Niektórzy uważali nawet, że z tych względów nie należy umieszczać utworów Chopina w utworach szkół muzycznych. Wszystkie te przejawy absolutnego niezrozumienia muzyki Chopina były dla mnie bardzo bolesne… Postanowiłem przeciwdziałać. Obserwując młodzież, jej zapał do wyczynów sportowych, znalazłem rozwiązanie – konkurs! […] Przyszłość dowiodła, że nie myliłem się…

Jerzy Żurawlew (1886-1980), inicjator i wielokrotny juror Konkursu (ok. 1927)

1927 / I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 23–30 stycznia 1927
Miejsce: Filharmonia Warszawska, Polska
Zgłoszenia: 32
Uczestnicy: 26
Kraje: 8
Limit wieku: 28 lat
____________________

I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina odbył się na początku 1927 roku (choć pierwotnie jego rozpoczęcie planowane było na 15 października roku 1926 dzień odsłonięcia w Łazienkach Królewskich pomnika Chopina dłuta Wacława Szymanowskiego). Jego inicjatorem był pianista i pedagog Jerzy Żurawlew, który pod wpływem Aleksandra Michałowskiego, wybitnego interpretatora dzieł Chopina – w 1925 roku rozpoczął starania o pozyskanie środków na zorganizowanie pianistycznego turnieju. Wspominał Żurawlew: „Spotkałem się z absolutnym niezrozumieniem, obojętnością, a nawet niechęcią. Opinia muzyków była jednomyślna: »Chopin jest tak wielki, że sam się obroni«. W Ministerstwie oznajmiono, że nie ma na to środków […], a w ogóle pomysł jest nierealny do wykonania”. Dopiero zmiana władzy i patronat nowo wybranego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Ignacego Mościckiego – znacznie przyspieszyły bieg spraw.

Miejscem przesłuchań konkursowych stała się Sala Koncertowa Filharmonii Warszawskiej. Konkurs – który od pierwszej edycji pomyślany został jako turniej o zasięgu międzynarodowym – gościł 26 pianistów z ośmiu krajów. Wśród reprezentantów ZSRR znalazł się 20-letni wówczas Dymitr Szostakowicz. Wysokich laurów nie zdobył, po latach jednak zyskał rangę jednego z najwybitniejszych kompozytorów XX wieku.

Konkurs okazał się sukcesem – podkreślano w recenzjach wysoki poziom uczestników i pełną emocji atmosferę rywalizacji. Nie omieszkano wytknąć organizatorom niedociągnięcia: przyjezdnym pianistom nie zapewniono sal do ćwiczeń, musieli oni zatem korzystać z instrumentów znajdujących się w prywatnych mieszkaniach, co stało się tematem żartów.

Poziom gry okazał się tak wysoki, że jury znalazło się w prawdziwym kłopocie […]. Ogrom umiejętności pianistycznej, jaką osiągają w naszych czasach prawie dzieci […] nasuwa refleksję – co będzie dalej? Technicznie młodzież bije najlepszych pianistów starego pokolenia – ale co się stanie z tą przerażającą hiperprodukcją pianistyczną?

Jarosław Iwaszkiewicz

Jurorzy I Konkursu: Witold Maliszewski, Zofia Rabcewiczowa, Zygmunt Butkiewicz, Piotr Maszyński, Zbigniew Drzewiecki, Henryk Melcer, Józef Turczyński, Adam Wyleżyński, Jerzy Żurawlew, Felicjan Szopski, Adam Sołtys, Józef Śmidowicz

LAUREACI

Nagroda I: Lev Oborin (ZSRR)
Nagroda II: Stanisław Szpinalski (Polska)
Nagroda III: Róża Etkin (Polska)
Nagroda IV: Grigory Ginzburg (ZSRR)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków – Henryk Sztompka (Polska)

LAUREACI

Nagroda I: Lev Oborin (ZSRR)
Nagroda II: Stanisław Szpinalski (Polska)
Nagroda III: Róża Etkin (Polska)
Nagroda IV: Grigory Ginzburg (ZSRR)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków – Henryk Sztompka (Polska)

Lev Oborin (ZSRR),
zwycięzca I Konkursu (1927)

Cały szereg […] patriotów rozpacza, iż w Konkursie Chopin’owskim zostaliśmy pobici przez Rosjan. „Finis Poloniae” – powiadają. […] Patriotów tych bardzo rozumnie pocieszał w kuluarach jakiś student warszawskiego uniwersytetu. – Panowie, panowie, – wołał – a ja wam mówię, że „Dobra jest!”. Wolę, żebyśmy tu u nas w Warszawie dawali teraz nagrody Rosjanom za Chopina, niż, żeby jak przed wojną oni dawali w Petersburgu nagrody za Rubinsteina!

Juliusz Kaden-Bandrowski

Ustanowienie jednoznacznych kryteriów dla tak zwanego chopinowskiego stylu odtwórczego jest niezmiernie trudne, a może wręcz niemożliwe. […] wszelkie próby ustalenia jednoznacznych naukowo-estetycznych wytycznych skazane są z góry – z punktu widzenia artystycznego – na niepowodzenie…

Zbigniew Drzewiecki, juror I Konkursu (1927)

Jurorzy i uczestnicy I Konkursu (1927)

1932 / II Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 6–23 marca 1932
Miejsce: Filharmonia Warszawska, Polska
Zgłoszenia: ponad 200
Uczestnicy: 89
Kraje: 18
Limit wieku: 28 lat

____________________

II Konkurs Chopinowski odbył się, zgodnie z pierwotnym zamysłem organizatorów, 5 lat po pierwszej edycji. W marcu 1932 roku zjechało do Warszawy 89 pianistów z 18 państw. Konkurs cieszył się ogromnym zainteresowaniem publiczności i przyciągnął korespondentów z różnych zakątków świata. Do prac jury zaproszono wybitne osobistości muzyczne z zagranicy. Gościem honorowym był Maurice Ravel, który podczas koncertu 11 marca prowadził wykonanie swoich utworów: Koncertu fortepianowego G-dur i La valse.

Podczas finału Konkursu zdarzyła się rzecz bezprecedensowa: z powodu protestu węgierskiego pianisty Imré Ungára, który nie chciał zgodzić się na przyjęcie I nagrody ex aequo z Alexandrem Uninskym, zarządzono losowanie. Niewidomemu węgierskiemu pianiście los nie sprzyjał: Ungár otrzymał II nagrodę.

W czasie Konkursu przeprowadzono również plebiscyt na najlepszy i najbardziej popularny z fortepianów, na którym grali młodzi pianiści. Okazał się nim wyprodukowany w Wiedniu Bösendorfer.

Początkowy pogląd, że jurorami konkursu winni być tylko Polacy, uległ radykalnej zmianie. Okazało się bowiem, że przedstawiciele innych narodowości rozumieją i odtwarzają Chopina z takim zrozumieniem i sentymentem, na które nie stać było podówczas naszych pianistów. Innym argumentem przemawiającym za ustanowieniem międzynarodowego jury było zainteresowanie i rozgłos poza granicami kraju, co już wtedy zapowiadało kolosalny rozwój Konkursów Chopinowskich. Po naradach w gronie polskiego jury postanowiliśmy zaprosić z zagranicy […] najwybitniejszych przedstawicieli świata muzycznego.

Jerzy Żurawlew

Inauguracja II Konkursu (1932), Filharmonia Warszawska

Spotkanie jurorów i uczestników II Konkursu (1932) z prezydentem Ignacym Mościckim na Zamku Królewskim w Warszawie

LAUREACI

Nagroda I: Alexander Uninsky (reprezentant niezależny)
Nagroda II: Imré Ungár (Węgry)
Nagroda III: Bolesław Kon (Polska)
Nagroda IV: Abram Lufer (ZSRR)
Nagroda V: Lájos Kentner (Węgry)
Nagroda VI: Leonid Sagalov (ZSRR)
Nagroda VII: Leon Boruński (Polska)
Nagroda VIII: Teodor Gutman (ZSRR)
Nagroda IX: Gyula Károlyi (Węgry)
Nagroda X: Kurt Engel (Austria)
Nagroda XI: Emanuel Grossman (ZSRR)
Nagroda XII: Josef Wagner (Niemcy)
Nagroda XIII: Maryla Jonas (Polska)
Nagroda XIV: Lily Herz (Węgry)
Nagroda XV: Suzanne de Mayère (Belgia)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Alexander Uninsky (reprezentant niezależny)


[…] ekipa polska nie tylko przegrała z kretesem […], ale przedstawiła z najgorszej strony polską grę fortepianową i polski styl Chopinowski.

Mateusz Gliński

Wyniki drugiego konkursu Chopinowskiego przynoszą […] porażkę szkoły polskiej.

Juliusz Kaden-Bandrowski

________________

Alexander Uninsky (reprezentant niezależny),
zwycięzca II Konkursu (1932)

Imré Ungár (Węgry),
zdobywca II nagrody w II Konkursie (1932)

Bolesław Kon (Polska),
zdobywca III nagrody w II Konkursie (1932)

I tym razem Polacy ponieśli porażkę. […] Zacząłem badać przyczyny. Rozmawiałem ze zwycięską ekipą radziecką. Dowiedziałem się o ich kolosalnej pracy przygotowawczej do konkursu, o tym że po eliminacji zostali całkowicie materialnie zabezpieczeni i mieli niezliczoną ilość koncertów […]. Stwierdziłem natomiast, że nasi pianiści nie posiadali prawie żadnego stażu estradowego, ani opieki artystycznej, ani pomocy materialnej. Ze strachu mąciło im się w głowie.

Jerzy Żurawlew

Od lewej: Teodor Gutman (ZSRR), Leonid Sagalov (ZSRR), Abram Lufer (ZSRR), Emanuel Grossman (ZSRR), laureaci II Konkursu (1932), Filharmonia Warszawska

Jurorzy i uczestnicy II Konkursu (1932)

1937 / III Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina


Daty: 21 lutego–12 marca 1937
Miejsce: Filharmonia Warszawska, Polska
Zgłoszenia: 250
Uczestnicy: 80
Kraje: 22
Limit wieku: 16–28 lat
____________________


Lata 30. XX wieku to czas dynamicznego rozwoju Konkursu Chopinowskiego, który przerwał nagle wybuch wojny w 1939 roku. Konkurs stał się ważnym miejscem na światowej mapie turniejów muzycznych, przyciągając największe talenty z najdalszych zakątków globu. Przyczyniło się do tego międzynarodowe jury, w którego skład wchodziły wybitne osobistości życia muzycznego, a także wsparcie instytucji państwowych – protektorat prezydenta Ignacego Mościckiego i powołanie Komitetu Honorowego pod przewodnictwem Prezesa Rady Ministrów.

W 1937 Konkurs przeprowadzony został według sprawdzonej, 2-etapowej formuły. Polskich pianistów, do tej pory najliczniej reprezentowanych, czekał jednak dodatkowy etap eliminacyjny. Ostatecznie w Konkursie wystartowało 80 uczestników z 22 państw. Pianiści mieli do dyspozycji fortepiany firm: Bechstein, Bösendorfer, Pleyel i Steinway.

Sensację wzbudziły pianistki z Japonii: Miwa Kai i wyróżniona Chieko Hara. Choć nie zdobyły wysokich nagród, ich gra spotkała się z ogromnym uznaniem krytyków i publiczności. Były to pierwsze reprezentantki Kraju Kwitnącej Wiśni w historii Konkursu. Triumfowali, podobnie jak w poprzednich latach, reprezentanci ZSRR.

Yakov Zak podczas przesłuchań w czasie III Konkursu (1937), Filharmonia Warszawska

Obrady Jury III Konkursu (1937)

LAUREACI

Nagroda I: Yakov Zak (ZSRR)
Nagroda II: Rosa Tamarkina (ZSRR)
Nagroda III: Witold Małcużyński (Polska)
Nagroda IV: Lance Dossor (Wlk. Brytania)
Nagroda V: Ági Jámbor (Węgry)
Nagroda VI: Edith Pitch-Axenfeld (Niemcy)
Nagroda VII: Monique de la Bruchollerie (Francja)
Nagroda VIII: Jan Ekier (Polska)
Nagroda IX: Tatiana Goldfarb (ZSRR)
Nagroda X: Olga Iliwicka (Polska)
Nagroda XI: Pierre Maillard-Verger (Francja)
Nagroda XII: Lélia Gousseau (Francja)
Nagroda XIII: Halina Kalmanowicz (Polska)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Yakov Zak

Obrady Jury III Konkursu (1937)

Yakov Zak (ZSRR),
zwycięzca III Konkursu (1937)

Piękne zwycięstwo i triumf nie lada zdobyli pianiści bolszewiccy […] Wszyscy, przez ZSRR zgłoszeni, zostali zakwalifikowani pięknie. Nie ma co ukrywać: według opinii jury pobili oni wszystkich młodych pianistów Europy Zachodniej. Pobili rękami nie Rosjan prawdziwych […] lecz rękami Żydów rosyjskich, mniej zapewne licznych niż Żydzi w Polsce.

Witold Szeliga

Rosa Tamarkina (ZSRR),
II nagroda w III Konkursie (1937)

Witold Małcużyński (Polska),
zdobywca III nagrody w III Konkursie (1937)

Obok tych pierwszych wrażeń […] umieścić się godzi sensacyjny dla nas fakt wkroczenia na estradę sztuki odtwórczej japońskiej. […] Po raz pierwszy chyba w dziejach pianistyki rasa kolorowa wystąpiła na estradę i dotrzymała kroku rasie białej.

Witold Szeliga

Uczestnicy III Konkursu (1937) podczas spotkania z prezydentem Ignacym Mościckim na Zamku Królewskim w Warszawie. Przy fortepianie Chieko Hara (wyróżnienie, Japonia)

1949 / IV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 15 września–15 października 1949
Miejsce: Teatr „Roma”, Warszawa, Polska
Uczestnicy: 41
Kraje: 13
Limit wieku: 16–32 lat

____________________

Pierwszy po wojnie Konkurs Chopinowski odbył się w 1949 roku, w związku z setną rocznicą śmierci Chopina ustanowiony Rokiem Chopinowskim. W jego ramach zorganizowany został nie tylko turniej pianistyczny, ale również konkursy kompozytorski i rzeźbiarski, wystawy stałe i objazdowe, liczne koncerty w kraju i za granicą. Zaczęło ukazywać się też drukiem wydanie Dzieł wszystkich Chopina pod redakcją Ignacego Jana Paderewskiego.

Konkurs finansowany był ze środków rządowych, podobnie jak stypendia i obozy szkoleniowe dla polskich pianistów. Młodym muzykom zapewniono dostęp do najlepszych fortepianów, przeprowadzano próbne nagrania, a na letni kurs w Łagowie Lubuskim sprowadzono nawet Orkiestrę Filharmonii Poznańskiej, by uczestnicy kursów mogli ćwiczyć z jej akompaniamentem koncerty fortepianowe. Były to warunki, o których polscy pianiści mogli do tej pory tylko marzyć. Nad przygotowaniami czuwała Komisja Pedagogiczna przy Ministerstwie Kultury złożona z najwybitniejszych polskich profesorów. Praca zespołowa przyniosła doskonałe rezultaty: powstała silna drużyna pianistyczna, która zagarnęła całe podium (przy czym I miejsce ex aequo zajęły Polka Halina Czerny-Stefańska i Rosjanka Bella Davidovich).

Konkurs miał trzy etapy – dodano etap eliminacyjny bez udziału publiczności (przewidziany dla kandydatów, którzy nie brali udziału w eliminacjach krajowych). W I i II etapie jury obradowało za zasłoną z drewnianych żaluzji, aby nie widzieć grających. Uczestnicy występowali nie pod swoimi nazwiskami, lecz wylosowanymi wcześniej numerami. Był to eksperyment, który nie przyjął się i do którego nigdy już nie powrócono kolejnych edycjach Konkursu. Nowością w III etapie było wykonanie Koncertu w całości (do tej pory były to tylko dwie części), podniesiono też górną granicę wieku uczestników do 32 lat. 
Ponieważ gmach Filharmonii Warszawskiej był zniszczony, przesłuchania odbywały się w ocalałym budynku Teatru „Roma” przy ul. Nowogrodzkiej. 

Uczestnicy IV Konkursu (1949), Teatr „Roma”

Grupa radzieckich jurorów i uczestników IV Konkursu (1949), lotnisko w Warszawie

Inauguracja IV Konkursu (1949), Teatr „Roma”

Jurorzy podczas przesłuchań IV Konkursu (1949), Teatr „Roma”. Od lewej: Lucette Descaves, Henryk Sztompka, Lélia Gousseau, Lev Oborin, Zbigniew Drzewiecki, Magda Tagliaferro, Arthur Hedley, František Maxián

Jan Ekier, juror IV Konkursu (1949), w późniejszych latach wielokrotny juror, przewodniczący i honorowy przewodniczący jury Konkursów Chopinowskich, redaktor Wydania Narodowego dzieł Chopina

LAUREACI

Nagroda I (ex aequo): Halina Czerny-Stefańska (Polska) i Bella Davidovich (ZSRR)
Nagroda II: Barbara Hesse-Bukowska (Polska)
Nagroda III: Waldemar Maciszewski (Polska)
Nagroda IV: Georgy Muravlov (ZSRR)
Nagroda V: Władysław Kędra (Polska)
Nagroda VI: Ryszard Bakst (Polska)
Nagroda VII: Evgeny Malinin (ZSRR)
Nagroda VIII: Zbigniew Szymonowicz (Polska)
Nagroda IX: Tamara Guseva (ZSRR)
Nagroda X: Viktor Merzhanov (ZSRR)
Nagroda XI: Regina Smendzianka (Polska)
Nagroda XII: Tadeusz Żmudziński (Polska)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Halina Czerny-Stefańska (Polska)

Sukces ten [wysokie noty Polaków] został osiągnięty dzięki niestosowanej dotychczas nigdzie metodzie pracy zbiorowej uczestników pod kierunkiem komisji, złożonej z najwybitniejszych krajowych pedagogów. Zwłaszcza ostatni okres przed konkursem, spędzony przez pianistów (subsydiowanych cały ostatni rok przez Min. Kultury i Sztuki) w idealnych warunkach do pracy: w miejscowości Łagów, gdzie komisja szlifowała do doskonałości ich repertuar konkursowy – dał znakomite rezultaty. Z 11 biorących udział w konkursie pianistów [polskich], aż 8 zakwalifikowano do finału i wszyscy zajęli miejsca wśród pierwszych 12 nagrodzonych.

Wawrzyniec Żuławski

Zbigniew Drzewiecki, przewodniczący jury IV Konkursu (1949), Teatr „Roma”

Halina Czerny-Stefańska (Polska),
I nagroda (ex aequo) w IV Konkursie (1949)

Bella Davidovich (ZSRR),
I nagroda (ex aequo) w IV Konkursie (1949)

Rzecz jasna, iż zagadnienie [stylu chopinowskiego] sprowadza się w gruncie rzeczy do należytego odczucia polskości tej muzyki. Stąd powiedzmy sobie szczerze, największe możliwości mają Polacy, określmy szerzej: Słowianie. Przedstawiciele innych narodów błądzą nieco po omacku. Wysiłek duchowy i myślowy kierują na tory wydobywania z tej muzyki momentów, które nazywa się ogólnoludzkimi. Akcentuje się więc uczucia żalu, rozmarzenia, tęsknoty, buntu, miłości itd. Jest to rozwiązanie połowiczne. W muzyce Chopina tkwią istotnie wszystkie te uczucia, o których mowa wyżej. Z małym dodatkiem: znajduje się w niej polski żal, polskie rozmarzenie, polska tęsknota…

Jerzy Artemski

Premier Józef Cyrankiewicz wręcza nagrody laureatkom I nagrody ex aequo w IV Konkursie (1949), Halinie Czerny-Stefańskiej i Belli Davidovich

1955 / V Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 22 lutego–21 marca 1955
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Uczestnicy: 77
Kraje: 25
Limit wieku: 16–32 lata

____________________

Rok 1955 to powrót Konkursu do odbudowanego budynku Filharmonii Warszawskiej, której nadano wówczas miano Filharmonii Narodowej. Prace budowlane i wykończeniowe trwały do ostatnich chwil przed inauguracją i z tego powodu Konkurs został przesunięty z października 1954 roku na luty roku następnego, co tym razem wyjątkowo zwiększyło przerwę pomiędzy edycjami do 6 lat. Termin inauguracji związany był teraz nie z rocznicą śmierci Fryderyka Chopina, lecz z dniem jego urodzin – według ówczesnego stanu badań: 22 lutego. Konkursy będą odbywać się zimową porą jeszcze w roku 1960 i 1965, by w 1970 powrócić do terminu jesiennego.

Uczestnikom V edycji poprzeczkę ustawiono wysoko. W każdym z trzech etapów pianista musiał zmierzyć się z obszernym programem. Wcześniej konieczne było przebrnięcie przez eliminacje. W Hotelu Polonia, gdzie zakwaterowani byli uczestnicy, zainstalowano 70 fortepianów do ćwiczeń. Jury, które w konkursach przedwojennych zasiadało na estradzie, przeniesione zostało w znacznie bardziej ustronne miejsce – na balkon widowni, gdzie od tej pory ulokowane jest już tradycyjnie.

Konkurs był wielkim wydarzeniem muzycznym i towarzyskim – gościła na nim królowa belgijska Elżbieta, a w Warszawie i wielu innych miastach odbyło się 70 koncertów i 80 recitali.

W pianistycznym turnieju zwyciężył reprezentant gospodarzy: Adam Harasiewicz triumf zapewnił sobie doskonałym występem w finale. Prowadzący do tego momentu Vladimir Ashkenazy na ostatnim etapie zaprezentował się słabiej i zajął II miejsce.

Eliminacje do V Konkursu (1955), Ministerstwo Kultury i Sztuki. Od lewej: Jan Hoffman, Stanisław Szpinalski, Zbigniew Drzewiecki, Witold Lutosławski

Nina Lelchuk (ZSRR), Adam Harasiewicz (Polska), Tania Achot (Iran), Warszawa 1955

Publiczność V Konkursu (1955), Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: Adam Harasiewicz (Polska)
Nagroda II: Vladimir Ashkenazy (ZSRR)
Nagroda III: Fou Ts’Ong (Chiny)
Nagroda IV: Bernard Ringeissen (Francja)
Nagroda V: Naum Shtarkman (ZSRR)
Nagroda VI: Dmitry Paperno (ZSRR)
Nagroda VII: Lidia Grychtołówna (Polska)
Nagroda VIII: Andrzej Czajkowski (Polska)
Nagroda IX: Dmitry Sakharow (ZSRR)
Nagroda X: Kiyoko Tanaka (Japonia)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Fou Ts’Ong (Chiny)

Jarosław Iwaszkiewicz podczas ogłoszenia wyników V Konkursu (1955), Filharmonia Narodowa

Adam Harasiewicz (Polska),
zwycięzca V Konkursu (1955)

Adam Harasiewicz (Polska),
zwycięzca V Konkursu

Wręczenie nagród V Konkursu (1955). Od lewej: Adam Harasiewicz (Polska), Monique Duphil (Francja), Tadeusz Kerner (Polska), Lidia Grychtołówna (Polska), Miłosz Magin (Polska), Filharmonia Narodowa

Wręczenie nagród V Konkursu (1955). Od lewej: Vladimir Ashkenazy (ZSRR), Andrzej Czajkowski (Polska), Bernard Ringeissen (Francja), Dmitry Paperno (ZSRR), Filharmonia Narodowa

Największa tego rodzaju impreza pianistyczna w Europie, a może i w świecie. Jest to konkurs najlepiej zorganizowany zarówno w całości, jak i w szczegółach.

Guido Agosti

Jedna z największych imprez muzycznych świata.

Louis Kentner

Królowa belgijska Elżbieta i Jarosław Iwaszkiewicz, Zamek Ostrogskich, ówczesna siedziba Towarzystwa im. Fryderyka Chopina, Warszawa, 1955

1960 / VI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina


Daty: 22 lutego–13 marca 1960
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Uczestnicy: 78
Kraje: 30
Limit wiekowy: 16–30 lat

____________________

VI Konkurs Chopinowski odbywał się w 150. rocznicę urodzin kompozytora. Rok 1960 został ogłoszony Rokiem Chopinowskim, a patronat nad jego obchodami objęło UNESCO. Muzyka Chopina obecna była na każdej liczącej się estradzie koncertowej. Wspomina Stefan Wysocki: „Był to konkurs, który zapoczątkował zarówno wystrój sali, jak i cały rytuał rozpoczynania wszystkich przesłuchań: przedefilowanie przez estradę kandydatów, zaprezentowanie przez zapowiadającego programu i cała reszta, co obserwatorzy konkursów znają doskonale, a co – przez swą niezmienność – zapada w pamięć i serce”. Był to też początek wielkiej kariery 18-letniego włoskiego pianisty Maurizio Polliniego, zdobywcy I nagrody. Z grona 77 uczestników z 30 krajów tylko jego nazwisko zapisało się w historii światowej pianistyki. Ówczesny ulubieniec publiczności, obiekt ekscytacji i plotek Meksykanin Michel Block nie otrzymał żadnej nagrody. Artur Rubinstein, pełniący funkcję honorowego przewodniczącego jury, które notabene było najliczniejsze w historii Konkursu, postanowił odpowiedzieć na nastroje audytorium i przyznał Blockowi nagrodę pozaregulaminową. 

Na marginesie można dodać, że Rubinstein dał się podczas Konkursu poznać jako wielki miłośnik pączków – na obrady jury dostarczali je, jak również inne słodkie specjały, najlepsi warszawscy cukiernicy. Ponoć apetyt wielkiego pianisty bił wszelkie rekordy: kilkanaście pączków w ciągu dnia nie stanowiło dla niego wielkiego wysiłku.

Jeszcze jeden radosny fakt w związku z Konkursem, to ogromna przemiana wśród uczęszczającej na przesłuchania konkursowe publiczności: o wiele mniejszy obserwowało się tym razem procent snobów albo bywalców z przypadku, których w gruncie rzeczy muzyka nie obchodzi. Teraz uczęszczali do Filharmonii niemal wyłącznie ludzie kochający istotnie muzykę i mający o niej jakie takie pojęcie. Świadczy to, że Konkurs Chopinowski, prócz swego bezpośredniego znaczenia, pełni także bardzo poważną rolę w budzeniu muzycznej świadomości i zainteresowań artystycznych polskiego społeczeństwa.

Józef Kański

Występ Artura Rubinsteina, honorowego przewodniczącego jury VI Konkursu (1960), Filharmonia Narodowa

Artur Rubinstein i Jerzy Żurawlew, jurorzy VI Konkursu (1960), Filharmonia Narodowa

Witold Małcużyński i Nadia Boulanger, jurorzy VI Konkursu (1960), Filharmonia Narodowa

Należy zastanowić się nad tym, co zrobi ten młody człowiek, któremu nerwy odmówiły posłuszeństwa, jeżeli w Polsce ugruntowała się opinia, że ten, kto odpada w I etapie, nie przedstawia żadnych wartości artystycznych? […] Powstaje zatem pytanie, czy konkurs pianistyczny organizowany na takich zasadach jest pod względem artystycznym i pedagogicznym przekonywający i spełnia swoje zadania ideowe, zakreślone przez jego inicjatora prof. Jerzego Żurawlewa.

Jerzy Stażelski

Obrady jury, przemawia Zbigniew Drzewiecki, przewodniczący jury VI Konkursu (1960), Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: Maurizio Pollini (Włochy)
Nagroda II: Irina Zaritskaya (ZSRR)
Nagroda III: Tania Achot-Haroutounian (Iran)
Nagroda IV: Li Min-Czan (Chiny)
Nagroda V: Zinaida Ignatieva (ZSRR)
Nagroda VI: Valery Kastelsky (ZSRR)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Irina Zaritskaya (ZSRR)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Irina Zaritskaya (ZSRR)

Maurizio Pollini (Włochy),
zwycięzca VI Konkursu (1960)

Cztery warszawskie firmy cukiernicze – Blikle, Wróbel, Gajewski i Pomianowski współzawodniczyły w dostarczaniu słodyczy dla jury na przerwy w przesłuchaniach. Szczególnym powodzeniem cieszyły się pączki i torty od Bliklego, które pobiły wszelkie rekordy wykwintnego smaku. Ale prawdziwe rekordy bił… Artur Rubinstein zjadając po… 7-11 pączków na jedno posiedzenie. Swój zachwyt wyraził w krótkim wywiadzie telewizyjnym, kiedy powiedział, że należałoby w czasie konkursu ustanowić jeszcze jedną nagrodę dla pana Bliklego. […] powiedział to przy […] trzynastym tego dnia pączku.

Zygmunt Mycielski

Obrady jury w Filharmonii Narodowej, Artur Rubinstein – honorowy przewodniczący jury i Zbigniew Drzewiecki – przewodniczący

1965 / VII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 22 lutego–13 marca 1965
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 109
Uczestnicy: 76
Kraje: 30
Limit wieku: 17–30 lat

____________________

Koncert muzyki współczesnej jako inauguracja Konkursu Chopinowskiego? Tak było w 1965 roku. Zabrzmiały utwory polskich kompozytorów: Kazimierza Serockiego, Witolda Szalonka, Tadeusza Bairda i Karola Szymanowskiego. 

Bardzo wysoki poziom reprezentowany przez pianistów, ale również wprowadzenie dodatkowego – czwartego – etapu (od tego czasu cztery rundy stały się normą) sprawiły, że VII Konkurs określany bywa mianem „Wielkiego”. W pamięci uczestników pozostał też zapewne ze względu na szalejącą w Warszawie grypę, która zbierała żniwo zarówno wśród młodych kompetytorów, jak i jurorów.

Nagrodzonych i wyróżnionych zostało czworo pianistów z Ameryki Łacińskiej. Był to też wielki sukces nowojorskiej profesor Rosiny Lhévinne, której aż pięcioro uczniów znalazło się w gronie nagrodzonych i laureatów. Triumfowała Martha Argerich – „czarna pantera fortepianu”. Jej tempa określano jako rakietowe, a sposób gry przyrównywano do interpretacji legendarnego Vladimira Horovitza.

Koncert inauguracyjny VII Konkursu (1965), Wanda Wiłkomirska i Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Witolda Rowickiego

Jurorzy VII Konkursu (1965). Od lewej: Renzo Silvestri, František Rauch, Margerita Trombini-Kazuro, Amadeus Webersinke, Timo Mikkilä

LAUREACI

Nagroda I: Martha Argerich (Argentyna)
Nagroda II: Arthur Moreira Lima (Brazylia)
Nagroda III: Marta Sosińska (Polska)
Nagroda IV: Hiroko Nakamura (Japonia)
Nagroda V: Edward Auer (Stany Zjednoczone)
Nagroda VI: Elżbieta Głąbówna (Polska)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Martha Argerich (Argentyna)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Marta Sosińska (Polska)

Vlado Perlemuter i Jan Ekier, jurorzy VII Konkursu (1965)

Martha Argerich (Argentyna),
I nagroda w VII Konkursie (1965)

Europa tym razem nie triumfowała nazwiskami laureatów, ale w gruncie rzeczy zwycięzcą Konkursu została europejska szkoła pianistyczna.

Lucjan Kydryński

Martha Argerich (Argentyna),
I nagroda w VII Konkursie (1965)

Przy fortepianie Arthur Moreira Lima (Brazylia), II nagroda w VII Konkursie (1965), Filharmonia Narodowa

Tego jeszcze nie było w historii konkursów chopinowskich! Do finału nie doszedł nikt z pianistów radzieckich, którzy we wszystkich poprzednich konkursach odgrywali tak zasadniczą rolę; co więcej – poza dwoma przedstawicielami Polski pozostała czwórka reprezentowała kraje pozaeuropejskie: Argentynę, Brazylię, Japonię i USA. Trudno o bardziej niezwykły zestaw interpretatorów Chopina; jak to się dzieje, że jego muzykę – tak bardzo przecież narodową w swych treściach, tak bardzo narodową, a w każdym razie europejską w rytmach tanecznych i formach – najlepiej grają w krajach niemal egzotycznych?

Lucjan Kydryński

Edward Auer (V nagroda, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej), przy fortepianie Fryderyka Chopina w zamku Ostrogskich w Warszawie

Komunikat nr 6, Biuro Prasowe Konkursu, 26.02.1965:

Dyżurny lekarz Konkursu zwraca się do wszystkich jurorów, gości, uczestników z apelem, ażeby nie lekceważyli polskiej aury. Lekarz stwierdził, że wielu uczestników nie nosi nakrycia głowy, a panie chodzą uparcie w lekkich pantofelkach i jedwabnych pończoszkach. Ta lekkomyślność może spowodować zaziębienie, a co za tym idzie konieczność leżenia w łóżku.

Komunikat nr 4, Biuro Prasowe Konkursu, 24.02.1965:

W bufecie foyer znajdują się do nabycia pigułki od kaszlu. Dziennikarzy akredytowanych przy Biurze Prasowym Konkursu prosimy o apelowanie do publiczności, aby przed udaniem się na przesłuchania zaopatrywała się w wymienione pigułki.

Publiczność VII Konkursu (1965), Filharmonia Narodowa

1970 / VIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 7–25 października 1970
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 123
Uczestnicy: 80
Kraje: 28
Limit wieku: 17–30 lat
Zakwaterowanie: jurorzy – Hotel Europejski, uczestnicy – Dom Chłopa

____________________

„Okazało się […], że w lutym panuje u nas klimat zbyt różny od aury w wielu innych krajach kuli ziemskiej, skutkiem czego egzotyczni zwłaszcza kandydaci przeziębiali się po przybyciu do Warszawy. Jesienią natomiast klimat bliższy jest światowej średniej” – pisał w 1970 roku Jerzy Waldorff o pomyśle przeniesienia terminu Konkursu na październik. Doświadczenia roku 1965 jednoznacznie pokazały, że Konkurs nie powinien być olimpiadą zimową, lecz co najwyżej wczesnojesienną.

VIII Konkurs to triumf szkoły amerykańskiej: zwycięstwo Garricka Ohlssona, IV nagroda Eugene’a Indjica i wyróżnienie dla Emanuela Axa. To też historyczny sukces pianistyki japońskiej: II miejsce Mitsuko Uchidy i wyróżnienie Ikuko Endo.

Ogromnym zainteresowaniem cieszyły się Warszawskie Koncerty Chopinowskie w sali Teatru Rozrywki na Powiślu (dzielnica ciągnąca się wzdłuż Wisły, sąsiadująca ze Śródmieściem). Występowali tam uczestnicy Konkursu, prezentując zazwyczaj program wykonywany poprzedniego dnia podczas przesłuchań w Filharmonii Narodowej. Podczas 20 koncertów zagrali niemal wszyscy pianiści biorący udział w muzycznym turnieju. 

Konkurs okazał się fenomenem – ulica żyła nim, przeżywano sukcesy i porażki swoich faworytów, emocje często sięgały zenitu! Relacjonuje Waldorff: „W tych dniach całe miasto mówi tylko o grze na fortepianie i każdy taksówkarz zna się najlepiej na tym, jak trzeba wykonać finał Sonaty b-moll, w tramwajach i autobusach ludzie skaczą sobie do oczu w walce o swoich faworytów do nagród. Przed gmachem Filharmonii tłumy tych, co nie dostali się do środka. Czasem trzeba wzywać na pomoc milicję, ale nie zawsze to pomaga!”.

Zbigniew Szymonowicz, sekretarz jury VIII Konkursu (1970), wrzuca kopertę do urny z głosami jurorów

LAUREACI

Nagroda I: Garrick Ohlsson (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda II: Mitsuko Uchida (Japonia)
Nagroda III: Piotr Paleczny (Polska)
Nagroda IV: Eugen Indjic (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda V: Natalia Gavrilova (ZSRR)
Nagroda VI: Janusz Olejniczak (Polska)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Garrick Ohlsson (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Piotr Paleczny (Polska)

Garrick Ohlsson (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej),
zwycięzca VIII Konkursu (1970)

Garrick Ohlsson (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej),
I nagroda w VIII Konkursie (1970)

Amerykanie prezentują Chopina »zdrowego«, Rosjanie – »chorego i cierpiącego«, Polacy zaś próbują znaleźć w chopinowskim zapisie trzecią możliwość.

Ludwik Erhardt

Czy ulec fascynacji grą pianistów amerykańskich, czy leczyć się z niej jak z niebezpiecznej choroby? Czy typ amerykańskiej mentalności i wrażliwości może wzbogacić nasze wyobrażenia o interpretacji Chopina? I czy w ogóle należy zadawać takie pytania? […]. Amerykanie wybrali fetysza wyobraźni.

Janusz Ekiert

Garrick Ohlsson (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej),
zwycięzca VIII Konkursu (1970)

Mitsuko Uchida (Japonia),
II nagroda w VIII Konkursie (1970)

Piotr Paleczny (Polska),
III nagroda w VIII Konkursie (1970)

Janusz Olejniczak (Polska),
VI nagroda w VIII Konkursie (1970)

Jurorzy, uczestnicy i goście VIII Konkursu (1970) podczas uroczystości wręczenia nagród w Filharmonii Narodowej

1975 / IX Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 7–28 października 1975
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 128
Uczestnicy: 84
Kraje: 22
Limit wieku: 17–30 lat

____________________

20 lat musieli czekać gospodarze Konkursu Chopinowskiego na swojego kolejnego zwycięzcę. Szczęśliwa okazała się IX edycja w 1975 roku. Krystian Zimerman, uczeń prof. Andrzeja Jasińskiego, zapisał się w historii Konkursu jako najmłodszy zdobywca I nagrody i laureat nagród: za najlepsze wykonanie mazurków i interpretację poloneza. Był też niekwestionowanym idolem publiczności. Do gry powrócili pianiści radzieccy, plasując się na kolejnych trzech miejscach (II – Dina Joffe, III – Tatiana Fiedkina, IV – Pavel Gililov).

W latach 70. utrwaliła się tradycja wykonywania w rocznicę śmierci Fryderyka Chopina – 17 października – Requiem Mozarta. Utwór zabrzmiał w czasie uroczystości pogrzebowych kompozytora w kościele św. Magdaleny w Paryżu w 1849 roku – w Warszawie miejscem dorocznego koncertu jest kościół św. Krzyża, gdzie spoczywa serce Chopina.

Kolejną nowością stało się wręczanie laureatom trzech pierwszych miejsc medali: złotego, srebrnego i brązowego. Medale według projektu Józefa Markiewicza zostały wybite przez Mennicę Państwową.

Jurorzy IX Konkursu (1975) podczas obrad

LAUREACI

Nagroda I: Krystian Zimerman (Polska)
Nagroda II: Dina Yoffe (ZSRR)
Nagroda III: Tatiana Fedkina (ZSRR)
Nagroda IV: Pavel Gililov (ZSRR)
Nagroda V: Dean Kramer (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda VI: Diana Kacso (Brazylia)
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Krystian Zimerman (Polska)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Krystian Zimerman (Polska)

Krystian Zimerman (Polska) i Wielka Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia i Telewizji pod dyrekcją Jerzego Maksymiuka, przesłuchania finałowe IX Konkursu (1975), Filharmonia Narodowa

Krystian Zimerman (Polska),
I nagroda w IX Konkursie (1975)

Konkurs ten przejdzie do kronik naszego życia muzycznego jako wydarzenie szczególnie pamiętne. Po raz pierwszy od 20 lat, polski pianista nie tylko zyskał tytuł laureata głównej nagrody, ale również zdobył zaszczytne premie specjalne: nagrodę TiFC za najlepszą interpretację poloneza i Polskiego Radia – za mazurki. 18-letni Polak jest […] najmłodszym triumfatorem w liczących blisko pół wieku dziejach imprezy.

„Dziennik Ludowy”

Krystian Zimerman (Polska),
zwycięzca IX Konkursu (1975)

Jurorzy i uczestnicy IX Konkursu (1975), uroczystość wręczenia nagród

Od prawej: Krystian Zimerman (Polska), Dina Yoffe (ZSRR), Tatiana Fedkina (ZSRR), Pavel Gililov (ZSRR), Diana Kacso (Brazylia), Elżbieta Tarnawska (Polska), uroczystość wręczenia nagród IX Konkursu (1975)

Przewodniczący jury IX Konkursu (1975) Kazimierz Sikorski wręcza IV nagrodę Pavlovi Gililovovi (ZSRR)

Publiczność IX Konkursu (1975), uroczystość wręczenia nagród, Filharmonia Narodowa

1980 / X Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 2–19 października 1980
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 212
Uczestnicy: 149
Kraje: 36
Limit wieku: 17–30 lat

____________________

W dobie historycznych przemian politycznych zachodzących w Polsce w 1980 roku Konkurs Chopinowski dawał Polakom rzadką szansę na oderwanie się od pełnej trosk rzeczywistości. Jubileuszowy X Konkurs cieszył się ogromnym zainteresowaniem: wzięła w nim udział rekordowa liczba 149 pianistów z 36 krajów. Najliczniej reprezentowane były Japonia i Stany Zjednoczone. Ze Związku Radzieckiego przybyło tym razem tylko trzech pianistów. Zaledwie jeden artysta reprezentował Wietnam – i to właśnie on sięgnął po najwyższe laury. Dang Thai Son – gdyż o nim mowa – otrzymał również nagrody za najlepsze wykonanie mazurków (ex aequo z Ewą Pobłocką), poloneza (wespół z Tatianą Shebanovą) i koncertu (również z Shebanovą). Warto podkreślić, że w finale Dang Thai Son grał z orkiestrą po raz pierwszy w życiu. Rosjanie również postawili na jakość: Tatiana Shebanova zajęła drugie miejsce, Irina Petrova była natomiast szósta.

Głośnym echem odbiły się w świecie poważne tarcia w gronie jury. Po I etapie opuścił jury Louis Kentner, zbulwersowany, że żaden z jego uczniów nie zakwalifikował się do następnej rundy, po III etapie natomiast, nie mogąc pogodzić się z werdyktem eliminującym z występu w finale Ivo Pogorelicia, prace jury porzuciła Martha Argerich. 

Zaraz po rozpoczęciu konkursu – 4 października – zmarł pomysłodawca i wielokrotny członek jury Konkursu Jerzy Żurawlew. Jurorzy wspólnie oddali hołd profesorowi w zamku Ostrogskich, gdzie wystawiona została trumna. 

Jurorzy X Konkursu (1980), Filharmonia Narodowa

Przyjechałem […] aby wypełnić pewnego rodzaju misję – misję modernizacji stylu Chopina. Przewidywałem, że mogą nastąpić trudności z powodu niezrozumienia moich koncepcji oraz w ogóle braku tolerancji dla mojej odmiennej interpretacji.

Ivo Pogorelić

Ivo Pogorelić (wyróżnienie, Jugosławia), X Konkurs (1980)

Arutyan Papazyan (ZSRR),
III nagroda w X Konkursie (1980)

Publiczność X Konkursu (1980) w oczekiwaniu na ogłoszenie wyników, Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: Dang Thai Son (Wietnam)
Nagroda II: Tatiana Shebanova (ZSRR)
Nagroda III: Arutyan Papazyan (ZSRR)
Nagroda IV: nie przyznano
Nagroda V (ex aequo): Akiko Ebi (Japonia), Ewa Pobłocka (Polska)
Nagroda VI: Erik Berchot (Francja), Irina Petrova (ZSRR)
 
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Dang Thai Son (Wietnam) i Ewa Pobłocka (Polska)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Dang Thai Son (Wietnam) i Tatiana Shebanova (ZSRR)
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: Dang Thai Son (Wietnam) i Tatiana Shebanova (ZSRR)

Wiktor Weinbaum, dyrektor X Konkursu (1980) podczas ogłaszania wyników

Dang Thai Son (Wietnam),
I nagroda w X Konkursie (1980)

Dang Thai Son (Wietnam),
zwycięzca X Konkursu (1980)

Co do konkursu – myślę, że jego ogólny poziom był rzeczywiście wysoki, ale prawdziwych artystów pojawiło się nie tak wielu. W tym kryje się pewnego rodzaju niebezpieczeństwo: coraz więcej zdolnych młodych ludzi w różnych częściach świata gra bardzo dobrze na fortepianie – tyle, że częstokroć bardzo niewiele z tego wynika.

Nikita Magaloff, wiceprzewodniczący X Konkursu (1980)

Laureaci X Konkursu (1980). Od lewej: Tatiana Shebanova (ZSRR), Arutyan Papazyan (ZSRR), Dang Thai Son (Wietnam), Ewa Pobłocka (Polska), Erik Berchot (Francja), Akiko Ebi (Japonia), Irina Petrova (ZSRR)

1985 / XI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 1–20 października 1985
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 191
Uczestnicy: 124
Kraje: 32
Limit wieku: 17–28 lat
____________________

Rok 1985 to debiut w Konkursie Chopinowskim marek Yamaha i Kawai. Uczestnicy XI Konkursu mogli wybierać spośród aż pięciu instrumentów.

Wśród sędziów nie obyło się bez kontrowersji: Fou Ts’Ong, zdobywca III nagrody w Konkursie w 1955 roku, nie zaakceptował wyniku przyznającego zwycięstwo Stanisławowi Buninowi i na znak protestu nie przybył na ostatnie obrady jury i nie podpisał werdyktu. Bunin swoją nagrodę przekazał „młodym pokoleniom chopinowskich adeptów”. Ministerstwo Kultury i Sztuki, zgodnie z wolą darczyńcy, zasiliło wygraną Fundusz Rozwoju Kultury. Z XI Konkursem związane jest też zorganizowanie przez Towarzystwo im. Fryderyka Chopina I Międzynarodowego Konkursu Płytowego „Grand Prix du Disque Frédéric Chopin”.

Koncert inauguracyjny XI Konkursu (1985), Filharmonia Narodowa

Jurorzy XI Konkursu (1985). Od lewej: Eugène Traey – wiceprzewodniczący, Jan Ekier – przewodniczący, Viktor Merzhanov – wiceprzewodniczący, Bernard Ringeissen, Konstantin Ganev, Karl-Heinz Pick, Tadeusz Żmudziński

LAUREACI

Nagroda I: Stanislav Bunin (ZSRR)
Nagroda II: Marc Laforêt (Francja)
Nagroda III: Krzysztof Jabłoński (Polska)
Nagroda IV: Michie Koyama (Japonia)
Nagroda V: Jean-Marc Luisada (Francja)
Nagroda VI: Tatiana Pikayzen (ZSRR)
 
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Marc Laforêt (Francja)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Stanislav Bunin (ZSRR)
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: Stanislav Bunin (ZSRR)

Laureaci XI Konkursu (1985). Od lewej: Marc Laforêt (Francja), Jean-Marc Luisada (Francja), Stanislav Bunin (ZSRR), Tatiana Pikayzan (ZSRR), Michie Koyama (Japonia), Krzysztof Jabłoński (Polska)

Stanislav Bunin (ZSRR),
I nagroda w XI Konkursie (1985)

Stanislav Bunin (ZSRR), zwycięzca XI Konkursu (1985) i Jean-Marc Luisada (Francja), zdobywca V nagrody

Zwyciężyła w tym konkursie młodość. Warto bowiem zauważyć, że cała trójka głównych laureatów, to pianiści w wieku lat zaledwie 19 i 20; dopiero następna trójka reprezentuje generację bardziej dojrzałą, od lat dwudziestu sześciu do dwudziestu siedmiu. Tak więc i Chopin, jaki jawi się w odtwórczych kreacjach głównych bohaterów konkursu, jest po młodzieńczemu radosny, raczej bezproblemowy, trochę burzliwy, a nade wszystko pełen wirtuozowskiego polotu (bo też zwycięzca konkursu, Stanisław Bunin, to pianistyczno-wirtuozowski talent niezwykłego wręcz gatunku).

Józef Kański

Marc Laforêt (II nagroda, Francja) i Jean-Marc Luisada (V nagroda, Francja), XI Konkurs (1985)

Krzysztof Jabłoński (Polska),
III nagroda w XI Konkursie (1985)

[Konkurs Chopinowski] to płaszczyzna dyskusji o sposobach interpretacji muzyki Chopina. Wchodzą w życie nowe pokolenia wykonawców i poglądy na tę dziedzinę sztuki też się zmieniają. […] To rodzaj sondy, która wskazuje, jak się dzisiaj gra Chopina, czego się w nim szuka, co się w nim chce znaleźć.

Zbigniew Pawlicki

Publiczność XI konkursu (1985) zgromadzona przed gmachem Filharmonii Narodowej w Warszawie

1990 / XII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 1–20 października 1990
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 220
Uczestnicy: 110
Kraje: 28
Limit wieku: 17–28 lat

____________________

Największym zaskoczeniem XII Konkursu Chopinowskiego okazał się brak zwycięzcy, a II nagrodę przyznano Kevinowi Kennerowi, który w Konkursie uczestniczył po raz drugi (w 1980 roku otrzymał wyróżnienie). Kennera nagrodzono również za najlepsze wykonanie poloneza (równolegle z Wojciechem Świtałą), po raz pierwszy w historii nikt jednak nie otrzymał nagrody za wykonanie mazurków. W stworzeniu przekonujących interpretacji najwyraźniej nie pomógł pianistom nawet niespotykany dotąd wybór spośród aż siedmiu fortepianów.

Janusz Ekiert wspomina: „XII Konkurs minął bez demonstracji wielkiego zachwytu, bez wielkich kontrowersji. Młodzież nie wybrała swego idola, faworyci nie rozpalali wyobraźni. W filharmonii trudno było dostrzec błyszczące gorączkowo oczy, zapamiętane z poprzednich konkursów. Nikt z publiczności nie mdlał z wrażenia, chyba że sam pianista”.

Konkurs zaszczyciły dwie koronowane głowy: królowa belgijska Fabiola i królowa Hiszpanii Zofia, która dokonała otwarcia wystawy „Podróż romantyczna Fryderyka Chopina i George Sand na Majorkę”.

Kevin Kenner (II nagroda, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej) i Kazimierz Kord, przesłuchania finałowe XII Konkursu (1990), Filharmonia Narodowa

Królowa Hiszpanii Sofia oraz Elżbieta i Krzysztof Pendereccy, XII Konkurs (1990), Filharmonia Narodowa

Królowa Belgii Fabiola, obok ks. Jan Twardowski, po lewej Bogumił Pałasz, dyrektor TiFC, kościół ss. Wizytek, Warszawa 1990

Anna Malikova (V nagroda, Rosja) z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod batutą Kazimierza Korda, przesłuchania finałowe XII Konkursu (1990), Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: nie przyznano
Nagroda II: Kevin Kenner (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda III: Yukio Yokoyama (Japonia)
Nagroda IV (ex aequo): Corrado Rollero (Włochy), Margarita Shevchenko (Rosja)
Nagroda V (ex aequo): Anna Malikova (Rosja), Takako Takahashi (Japonia)
Nagroda VI: Caroline Sageman (Francja)

Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: nie przyznano
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Kevin Kenner (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej) i Wojciech Świtała (Polska)
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: nie przyznano

Dyrektor Konkursu Bogumił Pałasz ogłasza wyniki XII Konkursu (1990)

Zdecydowana większość [jurorów] uznała, że nie bardzo jest komu go [złoty medal] dać. Jeśli oczywiście chciało się utrzymać prestiż imprezy i poprzeczkę na dotychczasowym poziomie, jaki ustalili poprzedni zwycięzcy: Zimerman, Pollini, Argerich. A podobnego wirtuoza zabrakło w tegorocznym konkursie. Z podobnych powodów nie przyznaliśmy nagród za wykonanie mazurka, sonaty i koncertu. Nie chodzi więc o wskazanie wykonań najlepszych spośród średnich, lecz historycznych spośród rewelacyjnych…

Piotr Paleczny

Publiczność XII Konkursu (1990) w oczekiwaniu na wyniki, Filharmonia Narodowa

Wojciech Świtała (przerwany udział, nagroda za najlepsze wykonanie poloneza, Polska) i Józef Stompel, zamek Ostrogskich, Warszawa 1990

1995 / XIII Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 1–21 października 1995
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 257
Uczestnicy: 130
Kraje: 32
Limit wieku: 18–30 lat

____________________

Podczas XIII Konkursu Chopinowskiego rozszerzono programu etapu finałowego o dodatkowy utwór z orkiestrą. Pianiści – poza Koncertem – mieli wykonać: Wariacje na temat arii „Là ci darem la mano” Mozarta, Fantazję na tematy polskie lub Rondo à la Krakowiak. W roku 1995 po raz pierwszy pojawił się też w regulaminie zapis o konieczności załączenia do zgłoszenia kasety wideo z nagraniem 30 minut swoich interpretacji chopinowskich. 

Jury, podobnie jak pięć lat wcześniej, nie znalazło artysty, który zasługiwałby na Grand Prix. II nagrodę przyznano ex aequo francuskiemu pianiście Philippe’owi Giusiano i ulubieńcowi publiczności Alexeiowi Sultanovi. Widzący siebie w roli faworyta rosyjski pianista okazywał duże niezadowolenie z werdyktu – zbojkotował koncert laureatów, ostatecznie zdecydował się jednak wystąpić w jego powtórzeniu.

Pierwszy raz w historii Konkursu nie przyznano żadnej z trzech nagród specjalnych (za najlepsze wykonanie mazurków, poloneza i koncertu).

Rem Urasin (Rosja) i Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Kazimierza Korda, przesłuchania finałowe XIII Konkursu (1995)

LAUREACI

Nagroda I: nie przyznano
Nagroda II (ex aequo): Philippe Giusiano (Francja), Alexei Sultanov (Rosja)
Nagroda III: Gabriela Montero (Stany Zjednoczone Ameryki Północnej)
Nagroda IV: Rem Urasin (Rosja)
Nagroda V: Rika Miyatani (Japonia)
Nagroda VI: Magdalena Lisak (Polska)
 
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: nie przyznano
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: nie przyznano
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: nie przyznano

Profesor Jan Ekier, przewodniczący jury XIII Konkursu (1995)

Ogłoszenie wyników XIII Konkursu (1995). Od lewej: Alexei Sultanov (II nagroda ex aequo, Rosja), Gabriela Montero (III nagroda, Stany Zjednoczone Ameryki Północnej), Witalis Raczkiewicz, Izabela Bojkowska, Albert Grudziński, Andrzej Jasiński (Sekretarz Jury), Filharmonia Narodowa

[…] nie przyjechali ci, którzy mogliby pokazać się jako wirtuozi i jako dojrzali pianiści, godni naszej I nagrody. To niepokoi, ale jeszcze bardziej niepokoiły mnie i zaskakiwały reakcje obserwatorów i publiczności. Nieraz całkiem dyletanckie produkcje wzbudzały zachwyt, kiczowate występy były entuzjastycznie oklaskiwane. To nie tylko życzliwość dla młodych pianistów, znaczna część słuchaczy po prostu nie znała się na rzeczy. […] Niestety, to jest znak czasu. Nie szanuje się zwyczajów i norm, traci się poczucie etyki i odpowiedzialności, wszystko wolno. […] To mnie martwi. Chciałoby się, żeby Chopin w miarę możliwości pozostał Chopinem.

Andrzej Jasiński

Uroczystość wręczenia nagród pozaregulaminowych. Od prawej: Nelson Goerner (Argentyna), Rem Urasin (Rosja), Philippe Giusiano (Francja), Michał Ferber (Polska), Filharmonia Narodowa 1995

[...] nie przyznano I nagrody. Jest to najgorsze, co mogło się stać. Trudno kogokolwiek przekonać, że wśród przeszło 130 kandydatów nie udało się znaleźć najlepszego i przyznać mu I nagrody. […] Jurorzy zapatrzeni w abstrakcyjny ideał Chopinowski obrośnięty wieloletnimi nawykami, sprawili, że ideał ów skostniał. Nie zauważyli, że daje o sobie znać nowa, nadchodząca epoka, która zarysowuje się w owym stuleciu. Najwyższy czas, żeby otrząsnąć się ze starych nawyków i powitać nowe oblicze sztuki. Wszystkie pokolenia trzymały się tekstu Chopinowskiego, jednak uzyskiwały dobre rezultaty, gdy interpretacja szła z duchem czasu.

Witold Rudziński

Alexei Sultanov (Rosja),
II nagroda ex aequo w XIII Konkursie (1995)

2000 / XIV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 4–22 października 2000
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Zgłoszenia: 240
Uczestnicy: 94
Kraje: 25
Limit wieku: 17–28 lat

____________________

W XIV Konkursie Chopinowskim wystartowało wielu utalentowanych pianistów z Dalekiego Wschodu. Trudno jednak powiedzieć, że kalendarzowy przełom wieku XX i XXI przyniósł Konkursowi oczekiwany przełom artystyczny. Nie odnaleziono pianisty, który odczytałby zawarty w mazurkach idiom polski, nie było uczestnika, który oczarowałby stylem brillant wykonanego przez siebie koncertu. Nagrodę za poloneza otrzymało dwoje reprezentantów Chin: laureatka IV nagrody Sa Chen i zwycięzca Konkursu Yundi Li. Jury skłonne było po raz kolejny nie wskazywać zdobywcy pierwszej nagrody. Obawiano się jednak, że pojawią się oskarżenia o obniżanie rangi Konkursu.

Po raz kolejny okazało się, że powrót na Konkurs może zakończyć się sukcesem. Argentynka Ingrid Filter – zdobywczyni II nagrody – pięć lat wcześniej nie przeszła nawet do III etapu. Sympatię publiczności zaskarbiła sobie rumuńska pianistka Mihaela Ursuleasa. Jej nieprzeciętną osobowość doceniło też jury, przyznając artystce wyróżnienie. Nagła śmierć pianistki w 2012 roku przerwała jej doskonale rozwijającą się karierę.

Inauguracja XIV Konkursu (2000) w Filharmonii Narodowej. Przemawia Andrzej Jasiński, przewodniczący jury i Michał Ujazdowski, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Jurorzy i publiczność XIV Konkursu (2000), Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: Yundi Li (Chiny)
Nagroda II: Ingrid Fliter (Argentyna)
Nagroda III: Alexander Kobrin (Rosja)
Nagroda IV: Sa Chen (Chiny)
Nagroda V: Alberto Nosè (Włochy)
Nagroda VI: Mika Sato (Japonia)
 
Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: nie przyznano
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina i Miasta Stołecznego Warszawy za najlepsze wykonanie poloneza: Sa Chen (Chiny) i Yundi Li (Chiny)
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: nie przyznano

Obrady jurorów XIV Konkursu (2000)

Yundi Li (Chiny),
zwycięzca w XIV Konkursie (2000)

Alexander Kobrin (III nagroda, Rosja),
próba przed etapem finałowym XIV Konkursu (2000)

2005 / XV Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 2–24 października 2005
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska
Eliminacje:
Zgłoszenia: 327
Uczestnicy: 257
Kraje: 35

Konkurs:
Uczestnicy: 80
Kraje: 19

Limit wieku: 17–28 lat


____________________

Rafał Blechacz – z tym nazwiskiem wiążą się niezapomniane emocje XV Konkursu Chopinowskiego. Polski artysta stał się najbardziej utytułowanym pianistą w historii Konkursu, zdobywając nie tylko I nagrodę, ale też wszystkie nagrody specjalne (za najlepsze wykonanie mazurków, poloneza i koncertu), ponadto nagrodę ufundowaną przez Krystiana Zimermana za najlepsze wykonanie sonaty i nagrodę publiczności. W finale, gdy jeszcze wybrzmiewały ostatnie akordy Koncertu fortepianowego e-moll w wykonaniu Rafała Blechacza, na widowni wybuchła euforia. Kończąca całość orkiestra przestała być słyszalna! Werdykt był łatwy do przewidzenia.

W regulaminie XV Konkursu pojawiło się kilka istotnych zmian: właściwy turniej poprzedzono etapem eliminacyjnym, gdyż selekcja uczestników wyłącznie na podstawie nagrania wideo okazała się zdaniem organizatorów nie w pełni miarodajna. Konkurs podzielono na trzy etapy. Uproszczono system ocen jury: zamiast oceny w punktowej skali od 1 do 25 wprowadzono głosowanie „tak” albo „nie”. Dodatkowa skala punktowa od 1 do 100 była pomocnicza. Oceny wszystkich sędziów pozostały tajne. Konkurs po raz pierwszy był w całości transmitowany w radiu, polskiej telewizji i w Internecie.

Jurorzy XV Konkursu (2005). Od prawej: Janusz Olejniczak, Choong-Mo Kang, Vera Gornostaeva, Arie Vardi, John Perry, John O’Connor, Lidia Grychtołówna, Fanny Waterman, Bernard Ringeissen, Vladimir Krainev, z tyłu: Andrzej Jasiński i Piotr Paleczny

LAUREACI

Nagroda I: Rafał Blechacz (Polska)
Nagroda II: nie przyznano
Nagroda III (ex aequo): Dong Hyek Lim (Korea Południowa), Dong Min Lim (Korea Południowa)
Nagroda IV (ex aequo): Shohei Sekimoto (Japonia), Takashi Yamamoto (Japonia)
Nagroda V: nie przyznano
Nagroda VI: Ka Ling Colleen Lee (Chiny, Hongkong)

Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Rafał Blechacz (Polska).
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Rafał Blechacz (Polska).
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: Rafał Blechacz (Polska).

Rafał Blechacz (Polska),
zwycięzca XV Konkursu (2000)

Dong Hyek Lim (Korea Południowa),
III nagroda ex aequo w XV Konkursie (2005), występ finałowy z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Antoniego Wita, Filharmonia Narodowa

Shohei Sekimoto (Japonia),
IV nagroda ex aequo w XV Konkursie (2005), i Antoni Wit, przesłuchania finałowe, Filharmonia Narodowa

Rafał Blechacz (Polska),
zwycięzca XV Konkursu (2005)

Rafał Blechacz (Polska),
zwycięzca XV Konkursu (2005)

2010 / XVI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina

Daty: 30 września–23 października 2010
Miejsce: Filharmonia Narodowa, Warszawa, Polska

Eliminacje:
Zgłoszenia: 353
Uczestnicy: 182
Kraje: 34

Konkurs:
Uczestnicy: 78
Kraje: 22

Limit wieku: 17–30 lat

____________________

Rok 2010 był rokiem wielkiego jubileuszu 200. urodzin Fryderyka Chopina. W związku z rocznicą Chopin zaczął pojawiać się wszędzie i we wszelkich wydaniach (i przebraniach): od najbardziej autentycznych (Chopin na instrumentach z epoki) aż po wpisujące się w nurt kultury popularnej (Chopin w bluzie dresowej i ze słuchawkami na uszach). 

Po raz pierwszy Konkurs zorganizował Narodowy Instytut Fryderyka Chopina. Powrócono do formuły 4-etapowej, na liście utworów III etapu pojawiła się Sonata c-moll op. 4 (możliwy był zatem wybór ze wszystkich trzech sonat solowych). Wśród dostępnych fortepianów pojawił się włoski instrument marki Fazioli. Istotną nowością była jawność oceny jury.

W 2010 pojawiło się wiele (nieodłącznie związanych z Konkursem) sporów i dyskusji. Austriacki pianista Ingolf Wunder, pomimo iż w 2005 roku odpadł w II etapie, od początku XVI Konkursu zaliczany był do grona faworytów i cieszył się sympatią publiczności. Jako drugi nagrodą musiał podzielić się z Lukasem Geniušasem. I miejsce jury przyznało rosyjskiej pianistce Yuliannie Avdeevej – czwartej kobiecie-zwyciężczyni w historii Konkursu.

Konkurs można było śledzić od pierwszego do finałowego etapu dzięki równoległym transmisjom: radiowej, telewizyjnej i internetowej, dzięki której transmisja audio-wizualna dostępna była pierwszy raz poza granicami Polski.
 

Jurorzy XVI Konkursu (2010). Od lewej: Nelson Freire, Michie Koyama, Philippe Entremont, Adam Harasiewicz, Martha Argerich, Bella Davidovich, Kevin Kenner, Piotr Paleczny, Fou Ts'Ong, Albert Grudziński, Dang Thai Son, Katarzyna Popowa-Zydroń, Andrzej Jasiński

Przesłuchania XVI Konkursu (2010), miejsca jurorów na balkonie, Filharmonia Narodowa

Andrzej Jasiński i Bella Davidovich, jurorzy XVI Konkursu (2010), Filharmonia Narodowa

Obrady jury XVI Konkursu (2010), Filharmonia Narodowa

LAUREACI

Nagroda I: Yulianna Avdeeva (Rosja)
Nagroda II (ex aequo): Lukas Geniušas (Rosja/Litwa), Ingolf Wunder (Austria)
Nagroda III: Daniil Trifonov (Rosja)
Nagroda IV: Evgeni Bozhanov (Bułgaria)
Nagroda V: François Dumont (Francja)
Nagroda VI: nie przyznano

Nagroda Polskiego Radia za najlepsze wykonanie mazurków: Daniil Trifonov (Rosja)
Nagroda Rektora Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie Poloneza-Fantazji As-dur: Ingolf Wunder (Austria)
Nagroda Filharmonii Narodowej za najlepsze wykonanie koncertu: Ingolf Wunder (Austria)
Nagroda Towarzystwa im. Fryderyka Chopina za najlepsze wykonanie poloneza: Lukas Geniušas (Rosja/Litwa)
Nagroda ufundowana przez Krystiana Zimermana za najlepsze wykonanie sonaty: Yulianna Avdeeva (Rosja)

Yulianna Avdeeva (Rosja) z Orkiestrą Symfoniczną Filharmonii Narodowej pod dyrekcją Antoniego Wita

Yulianna Avdeeva (Rosja),
I nagroda w XVI Konkursie (2010)

Zapewne nie należało oczekiwać werdyktu zadowalającego wszystkich bez wyjątku obserwatorów, ale zdaje się, że nikt, w najśmielszych nawet oczekiwaniach, nie wyobrażał sobie temperatury dyskusji, która rozgorzeje po ogłoszeniu nazwiska zwycięzcy.

Marcin Majchrowski, „Dwutygodnik”

Lukas Geniušas (Rosja/Litwa), II nagroda ex aequo w XVI Konkursie (2010)

Paweł Wakarecy (Polska), wyróżnienie w XVI Konkursie (2010)

Ingolf Wunder (Austria), II nagroda ex aequo w XVI Konkursie (2010)

Autorzy: artykuł

Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Scenariusz: Agata Mierzejewska
Projekt: Alina Rybacka-Gruszczyńska
Tłumaczenie komentarzy dotyczących Konkursów: John Comber, redakcja: Tomasz Zymer
Tłumaczenie cytatów i podpisów do zdjęć: Tomasz Zymer

Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina

Komentarze dotyczące Konkursów pochodzą z platformy poświęconej Międzynarodowym Konkursom Pianistycznym im. Fryderyka Chopina przygotowanej przez Narodowy Instytut Fryderyka Chopina

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Przetłumacz z Google
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil