พ.ศ. 2559

เครื่องโขน

Queen Sirikit Museum of Textiles

พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ

นิทรรศการจัดขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในโอกาสทรงเจริญพระชนมพรรษา ๗ รอบ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๕๙
โขน
มีต้นเค้ามาจากมหากาพย์รามายณะของอินเดีย
รามายณะ
โขนเป็นนาฏกรรมชั้นสูงที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน จากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เชื่อว่าการแสดงโขนเริ่มเข้ามาในสยามตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาและมีบทบาททางสังคมในฐานะที่เป็นมหรสพหลวงสำหรับพระมหากษัตริย์และใช้แสดงในพระราชพิธีสำคัญต่างๆ
The Early Forms of Khon
Many scholars believe that early forms of khon were simple recitations of stories by court Brahmans to the king and his courtiers. Over time, the storytelling became embellished with instrumental music, props, shadow puppets, and human performers personifying the celestial characters of the Ramakien.
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ กับการฟื้นฟูโขนพระราชทาน
สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถทรงตระหนักว่าการแสดงโขนไม่เป็นที่นิยมแพร่หลายเหมือนในอดีต ทั้งที่เคยเป็นมหรสพหลวงอันรุ่งโรจน์มาช้านาน จึงทรงตั้งพระราชหฤทัยที่จะทำนุบำรุงให้เป็นมหรสพประจำชาติอีกครั้ง ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ รวบรวมผู้รู้ทำการศึกษาค้นคว้า และดำเนินการจัดสร้าง “เครื่องโขน” ขึ้นใหม่
เครื่องพระราม
ปักดิ้น ไหมสี ไหมทอง เลื่อม แล่ง ลูกปัก และลายโลหะประดับกระจก บนพื้นผ้าไหมเลี่ยนและผ้ายกไหม

การแต่ง “ยืนเครื่อง” ของตัวพระช่วงบน สวมเสื้อตัวในแขนยาว และเสื้อตัวนอกแขนสั้น ปิดทับชายเสื้อด้วยรัดสะเอว และห้อยหน้า ประดับอินทรธนูที่ไหล่ และกรองคอ ใส่เครื่องประดับครบชุด สวมชฎา หรือมงกุฎ

การแต่ง “ยืนเครื่อง” ของตัวพระที่สำคัญช่วงล่าง จะประกอบด้วยองค์ประกอบหลักคือ นุ่งหางหงส์ ด้วยผ้ายก รองด้วย “ผ้าพอก” ซึ่งปัจจุบันมักใช้เป็นผ้าฝ้ายพิมพ์ลาย ทับสนับเพลาเชิงปัก ประดับด้วยห้อยข้าง

Jacket and Outer Vest for a Male God

Pendant for Male Dancer

Cross Body Sashes for Male Dancer

Belt Buckle and Belt for Male Dancer

Pair of Shoulder Wings (Epaulettes)

Set of Ornaments for Male Dancer

เครื่องนางสีดา
ปักดิ้น ไหมสี เลื่อม แล่ง บนพื้นผ้าไหมเลี่ยนและผ้ายกไหม

การแต่ง “ยืนเครื่อง” ของตัวนางช่วงบน นุ่งจีบด้วยผ้ายกไหม คลุมไหล่ด้วยผ้าห่มนางทับด้วยกรองคอที่ปักประดับอย่างงดงาม ใส่เครื่องประดับครบชุดทั้งปะวะหล่ำ กำไลข้อมือ สร้อยคอ จี้นาง สวมศิราภรณ์มงกุฎนาง

การแต่ง “ยืนเครื่อง” ของตัวนางช่วงล่าง ใส่เข็มขัดและหัวเข็มขัด ตลอดจนกำไลข้อเท้า

Pendant for Female Dancer

Cape for Sida

Cape for Sida

Collar for a Female God

Another collar for a Female God

Set of Ornaments for Female Dancer

Pair of Bracelets for Female Dancer

Belt Buckle and Belt for Female Dancer

Cross-Body Necklace for Female Dancer

เครื่องมังกรกัณฐ์
ปักดิ้น ไหมสี ไหมทอง เลื่อม แล่ง ลูกปัก และลายโลหะประดับกระจก บนพื้นผ้าไหมเลี่ยนและผ้ายกไหม หัวโขนทำจากกระดาษ ขี้เลื่อยผสมกาว แก้ว ทองคำเปลว สีฝุ่น มังกรกัณฐ์ เป็นพระนัดดาของทศกัณฐ์ จัดเป็นยักษ์ที่มีฤทธิ์มากตนหนึ่ง ทศกัณฐ์ได้ไหว้วานมังกรกัณฐ์ ออกไปรบขัดตาทัพพระราม และได้เข้าสัประยุทธ์กับหนุมาน ก่อนที่จะถูกพระรามแผลงศรเข้าสังหารในที่สุด หัวโขนมังกรกัณฐ์มีหน้าเดียว สีเขียว ปากขบตาจระเข้ สวมมงกุฎยอดนาค ในฉากออกรบ จะสวมเกราะที่มีลวดลายหน้าขบ ซึ่งเป็นลายหน้ายักษ์ที่ประดิษฐ์ขึ้นให้เป็นทรงพุ่มข้าวบิณฑ์

Back Hanging Panel for a Demon

Set of Front Hanging Panels for a Demon

Set of Front Hanging Panels for a Demon

Waist Sash for a Demon

เครื่องหนุมาน
ปักดิ้น ไหมสี เลื่อม ลูกปัด บนพื้นไหมหัวโขนทำจากกระดาษ ขี้เลื่อยผสมกาว แก้ว ทองคำเปลว สีฝุ่น

He is instantly recognizable by his white mask, with its open mouth and gold coronet.

ตัวอย่างลายปัก
ตัวอย่างการปักดิ้นบนพื้นไหมนี้ เป็นผลงานของนักเรียนฝึกหัดของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพฯ

Embroidery samples

Border for a Female Dancer’s Cape

Trouser Cuff

Front Hanging Panel for Phra Lak

Armor Panels for a Demon

Embroidery at the SUPPORT center
Since 2001, master craftsmen and experts have been commissioned by Her Majesty the Queen to design embroidery in traditional style for new khon costumes and provide technical training for embroiderers. This revival effort, which began with nine embroiderers working at the SUPPORT center at Chitralada Palace in Bangkok, has now spread to a number of other workshops and employs a much larger population of workers.
ผ้านุ่ง
ผ้าไหมยกทอง พุทธศักราช ๒๕๕๘ ผ้ายกเหล่านี้ ทอขึ้นตามรูปแบบผ้ายกโบราณของราชสำนักซึ่งเป็นที่นิยมเรื่อยมาจนถึงรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รื้อฟื้นขึ้นใหม่ โดยใช้ช่างทอจากโรงทอของมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ บ้านเนินธัมมัง จังหวัดนครศรีธรรมราช
ท่ารบของพระรามและทศกัณฐ์
Khon mask and headdress are designed for each specific character; therefore they distinguish two opposite characters in an obvious way. A headdress is usually for only male royal or noble character.
นิทรรศการเครื่องโขน
นิทรรศการ “เครื่องโขน” (Dressing Gods and Demons: Costume for Khon) เปิดให้เข้าชมตั้งแต่เดือนสิงหาคม พ.ศ. ๒๕๕๙ – เดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๖๐ ณ พิพิธภัณฑ์ผ้า ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในพระบรมมหาราชวัง
พิพิธภัณฑ์ผ้าในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
เครดิต: เรื่องราว

รายชื่อหน่วยงานและบุคคลที่ให้ความอนุเคราะห์ในนิทรรศการเครื่องโขน
สำนักพระราชวัง
สำนักราชเลขาธิการ
กองราชเลขานุการในพระองค์สมเด็จพระบรมราชินีนาถ
สำนักงานทรัพย์สินส่วนพระมหากษัตริย์
มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
สำนักทรัพย์สินมีค่าของแผ่นดิน
คณะกรรมการจัดแสดงโขน มูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ
กรมศิลปากร
สำนักพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
สำนักหอสมุดแห่งชาติ
สำนักหอจดหมายเหตุแห่งชาติ
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เจ้าสามพระยา
พิพิธภัณฑ์วัดพระศรีรัตนศาสดาราม
ธนาคารกรุงเทพ จำกัด (มหาชน)
วัดใหญ่สุวรรณาราม จังหวัดเพชรบุรี
บริษัท โอเวชั่นสตูดิโอ จำกัด
บริษัท บีอาวเฟรนด์ จำกัด
บริษัท D-63 จำกัด
บริษัท 1000 โพนีส์ จำกัด
พระครูวัชรสุวรรณาทร (ลูกชุบ ธมฺมโชโต)
นายจิรายุ อิศรางกูร ณ อยุธยา
ท่านผู้หญิงจรุงจิตต์ ทีขะระ
ท่านผู้หญิงสุภรภ์เพ็ญ หลวงเทพนิมิต
ท่านผู้หญิงอรนุช อิศรางกูร ณ อยุธยา
นายจรัลธาดา กรรณสูต
นายการุญ จันทรางศุ
นายโอภาส สายะเสวี
นายอนันต์ ชูโชติ
นายสหภูมิ ภูมิธฤติรัฐ
พลเรือเอกสำเภา พลธร
ท่านผู้หญิงอินทิรา พลธร
คุณเพ็ญศรี เขียวมีส่วน
นายรัตนาวุธ วัชโรทัย
นางศรีรัตน์ วัฒนล้ำเลิศ
นางนภาพร เล้าสินวัฒนา
นายประเมษฐ์ บุณยะชัย
นายวีรธรรม ตระกูลเงินไทย
นายอนุชา ทีรคานนท์
นายวสันต์ ผึ่งประเสริฐ
นายไชยอนันต์ สันติพงษ์
นายไชยยง รัตนอังกูร
นายจิรัฏฐ์ ทรัพย์พิศาลกุล
นายพีระพงศ์ พงษ์ประภาพันธ์
นายอนันตศักดิ์ กุลดิลก
นางสาวอาทิตยา โตประเสริฐ
นางกัญณศมนต์ กะมุทา
นายสมศักดิ์ ฤทธิ์ภักดี
นายยุทธนาวรากร แสงอร่าม
นายโอฬาร กกโอ
ว่าที่ร้อยตรี วัชรชัย ปลื้มจิตรปลั่ง
นายชาย มีจำรัส
นางสำเริง ศรีอ่ำอ่วม

เครดิต: สื่อทั้งหมด
เรื่องราวที่นำเสนอบางเรื่องเขียนขึ้นโดยบุคคลหรือหน่วยงานอิสระภายนอก ซึ่งอาจแสดงมุมมองที่แตกต่างไปจากพิพิธภัณฑ์ที่อนุเคราะห์รูปภาพตามรายชื่อด้านล่าง
แปลภาษาด้วย Google
หน้าแรก
สำรวจ
ใกล้เคียง
โปรไฟล์