1 okt. 1989 - 10 nov. 1989

Revolutie in Berlijn

Robert Havemann Gesellschaft

De 40 dagen tot de Val van de Muur

LEVEN IN EEN DICTATUUR

Na de Tweede Wereldoorlog werden in Centraal en Oost-Europa verschillende communistische dictaturen gesticht, waaronder in Oost-Duitsland.

De bouw van de Berlijnse Muur in 1961 bevestigde de deling van Duitsland.

Het leven in de DDR (Duitse Democratische Republiek) werd gekenmerkt door het inperken van de vrijheid van meningsuiting en beperkingen van persoonlijke rechten. De republiek pakte kritiek aan door middel van vervolging, gevangenschap en deportatie.

Gedurende het bestaan van de DDR was er protest en verzet tegen het regime van de Sozialistische Einheitspartei Deutschlands, de regerende communistische partij. De dictatuur van de SED werd echter pas in 1989 beëindigd na een revolutie.

De reikwijdte van het wanbestuur in de DDR kwam aan het licht in de jaren tachtig door stedelijke verloedering, milieuvervuiling en een noodlijdende economie.

ZETTEL FALTEN (HET PAPIER VOUWEN)

Het concept van vrije verkiezingen bestond niet in de DDR. 

Alle kandidaten stonden op één lijst, die de 'Einheitsliste' (eenheidslijst) werd genoemd. Stemmers konden deze lijst accepteren of afwijzen. De rol van de SED als regerende partij was opgenomen in de grondwet.

Het stemproces werd vaak aangeduid met de term 'Zettel falten' (het papier vouwen). Volgens officiële aantallen heeft bijna 99 procent van de stemgerechtigden een stem uitgebracht.

Er bleven verhalen de ronde doen over het manipuleren van de verkiezingsresultaten.

Tijdens de regionale verkiezingen van 7 mei 1989 probeerden leden van de oppositie bewijzen te vinden voor deze verkiezingsfraude door gebruik te maken van hun recht om het tellen van de stemmen te overzien.

De vergelijking met de definitieve officiële resultaten toonde verschillen aan in het aantal getelde stemmen uit Oost-Berlijn, Dresden, Leipzig en andere delen van het land, waarmee werd bewezen dat met de verkiezing was gesjoemeld.

Het verzetstijdschrift "Wahlfall 89" (Verkiezing 89) publiceerde cijfers waarmee de verkiezingsfraude werd aangetoond.

Steeds meer Oost-Duitsers waren niet langer bereid dit bedrog te accepteren.

De roep om vrije en democratische verkiezingen werd steeds luider en vormde een van de belangrijkste hordes van de daaropvolgende maanden.

7 juni 1989, Sophienkirche, Oost-Berlijn: de groep wordt op enkele meters van de kerk gearresteerd.

WE WILLEN HIER WEG!

In het eerste jaar werd door meer dan 100.000 mensen een aanvraag ingediend om naar het Westen te kunnen reizen. Deze mensen hadden al het vertrouwen in het politieke leiderschap verloren en zagen voor zichzelf geen toekomst meer in de DDR.

In mei 1989 startte Hongarije met het afbreken van de versperringen op de grens met Oostenrijk. Dit nieuws werd verspreid in Westerse media en zorgde voor de grootste uittocht in de geschiedenis van de DDR.

In Praag, Boedapest, Warschau en Oost-Berlijn vluchtten veel mensen naar West-Duitse gebieden.

Tienduizenden mensen ontvluchtten de DDR in de zomer van 1989.

Deze illegaal gedrukte folder 'telegraph' vermeldt de massa-uittochten via Praag en Warschau.
Vluchtelingen worden via speciale treinen vanuit de DDR vervoerd naar West-Duitsland.

AUFBRUCH 89 (Initiatief 89)

Deze uittocht veranderde de koers van de DDR. Veel mensen overwonnen na tientallen jaren hun desinteresse en zochten contact met gelijkgestemden, waardoor nieuwe groepen, bewegingen en partijen werden gevormd.

De inauguratie van de politieke beweging het Neues Forum (Nieuwe forum) vond plaats op 9 en 10 september 1989 in de plaats Grünheide vlak bij Berlijn.

Hereniging was het doel van een politiek communicatieplatform om het stilzwijgen in de natie te verbreken.

Eind oktober 1989 waren 150.000 mensen in heel Duitsland lid geworden van de beweging het Neues Forum. 

Bijna op hetzelfde moment dat het Neues Forum werd geboren, werd een nieuwe sociale democratische partij opgericht, het SDP. Burgerbewegingen zoals 'Demokratie Jetzt' (Democratie nu), 'Demokratischer Aufbruch' (Democratische bewustwording) en 'Vereinigte Linke' (Verenigd Links) werden ook opgericht.

Deze bewegingen streden voor een democratische samenleving met vrijheid van meningsuiting en persvrijheid.

De SED verdedigde echter haar alleenrecht als regerende partij en verklaarde de stichting van deze nieuwe groepen als onwettig. De oprichters en sympathisanten van deze bewegingen werden vervolgd door de Stasi (Ministerie voor Staatsveiligheid).

Ondanks dit verbod werden duizenden Oost-Duitse burgers lid van deze nieuwe partijen en bewegingen.

Inauguratie van de SDP in Schwante op 7 oktober 1989

40 JAREN IN DE DDR

'Vorwärts immer, rückwärts nimmer!" (Altijd voorwaarts, nooit achterwaarts) (SED-leider Erich Honecker op 7 oktober 1989)

Ondanks de massale uittocht en groeiende protestbewegingen, organiseerde de SED vieringen vanwege het veertigjarig bestaan van de DDR met optochten en parades.

De officiële festiviteiten verliepen moeizaam. Duizenden Oost-Berlijnse burgers dromden samen op Alexanderplatz en bestormden het Palast der Republik (Paleis van de republiek) waar de overheid een banket had georganiseerd. Dit resulteerde in de grootste protestdemonstraties in Oost-Berlijn sinds de beruchte opstand van 1953.

In de avonduren werden de betogers teruggedrongen. Vervolgens trokken ze in de richting van de Gethsemanekirche (Gethsemanekerk) in het stadsdistrict Prenzlauer Berg.

Op de avond van de festiviteiten ter ere van de veertigjarig jubileum van de DDR, organiseerde de communistische jongerenpartij FDJ (Vrije Duitse jeugd) een fakkeloptocht.

Fakkeloptocht van de FDJ in Oost-Berlijn in de nacht van 6 oktober 1989
Terwijl de overheid in het paleis deelneemt aan de festiviteiten, protesteren duizenden mensen buiten op straat.
Barrières bij het Palast der Republik

Vreedzame betogers werden omsingeld en in elkaar geslagen. De politie arresteerde veel mensen in de straten rond de Gethsemanekirche, inclusief omwonenden die niets met de demonstraties te maken hadden.

Veiligheidsdiensten houden toezicht op de straten rond de Gethsemanekirche in Oost-Berlijn.

Sommige betogers vluchtten de Gethsemanekirche in, op zoek naar bescherming van de politie.

Ooggetuigen en direct betrokkenen documenteerden hun herinneringen van de gevechten op straat op 7 en 8 oktober. Enkele van deze verslagen werden illegaal in kleine oplagen gepubliceerd.

VRIJLATING VAN ARRESTANTEN

Oktober 1989: Gethsemanekirche, Oost-Berlijn

De Gethsemanekirche in Oost-Berlijn werd het centrale punt voor verzet en revolutie in het najaar van 1989.

Nieuws vanuit heel de DDR kwam hier binnen via een speciale telefoonlijn. Duizenden burgers en internationale media werden over veel gebeurtenissen geïnformeerd. Verslagen in de West-Duitse media op basis van deze informatie werden vervolgens besproken in Oost-Duitse huiskamers.

Op 2 oktober 1989 riepen leden van de oppositie op tot een wake om de vrijlating te eisen van demonstranten die eerder in Leipzig waren gearresteerd.

Veel mensen waren woedend over de gewelddadige acties van de veiligheidsdiensten en steunden de solidariteitsbewegingen.

Duizenden kaarsen voor de arrestanten

Oktober 1989: Duizenden mensen trokken naar de manifestaties en de normale avondmissen van de kerk.

Elke dag werd de kerk bezocht door meer dan 3000 mensen.

Veel jongeren brengen de nacht door in de Gethsemanekirche.

Deelnemers aan de wake vieren hun succes bij de vrijlating van de arrestanten.

WIJ ZIJN HET VOLK!

Ongeveer 70.000 mensen kwamen op 9 oktober 1989 in Leipzig samen als onderdeel van de Montagsdemonstrationen (maandagdemonstraties).

In eerdere weken waren demonstraties in veel steden in de DDR gewelddadig beëindigd. De sfeer was daarom gespannen.

Niemand wist of de SED geweld zou gebruiken om het vreedzame verzet van deze dag een halt toe te roepen.

'Wir sind das Volk (Wij zijn het volk) riepen de demonstranten. Tegen alle verwachtingen in werden de veiligheidsdiensten niet ingezet.

Tienduizenden mensen overwonnen hun angst en namen deel aan de protestmars door de straten van Leipzig.

Leiders van de maandagdemonstraties roepen op tot geweldloosheid.

EGON KRENZ KONDIGT VERANDERING AAN

Op 18 oktober 1989 nam Egon Krenz het stokje over van Erich Honecker als staats- en partijleider.

In reactie op de protestacties van de afgelopen weken, veinsde de nieuwe SED-leider bereidwilligheid voor het voeren van gesprekken. Krenz beloofde een verandering in de koers van de SED en kondigde een ommezwaai aan voor de DDR.

Het volk nam hier echter geen genoegen meer mee en wilde Krenz niet accepteren. Hij maakte al te lang deel uit van de vertrouwenskring van de regering.

Oost-Berlijnse jongeren protesteren tegen de benoeming van de nieuwe staats- en partijleider Egon Krenz.

DE ONVREDE NEEMT TOE

Op initiatief van het Neues Forum organiseerden plaatselijke acteurs en artiesten op 4 november 1989 een grootse demonstratie.

De partijleiding van de SED gaf toestemming voor de demonstratie, maar wilde deze benutten voor partijdoeleinden.

Honderdduizenden mensen kwamen samen op de Alexanderplatz. Dit werd de grootste demonstratie tegen de regerende macht in de geschiedenis van de DDR.

Artiesten, burgerrechtenactivisten en leden van het staatsgezag spraken op het podium. De meeste sprekers van de SED werden uitgejouwd.

De boodschap op de spandoeken was duidelijk: de partij moet weg. De demonstranten streden voor democratie in de DDR.

DE MUUR MOET WEG!

De massale uittocht van Oost-Duitse burgers bleef sinds de zomer van 1989 aanhouden. Tijdens de eerste paar dagen van november hadden al tienduizenden mensen de DDR verlaten. De situatie werd in toenemende mate onhoudbaar voor de regering van de DDR.

Op 9 november 1989, aan het eind van een internationale persconferentie, kondigde Günter Schabowski als lid van het SED-politbureau een nieuwe reisregeling aan. Alle Oost-Duitse burgers mochten nu reizen naar het Westen.

Op de vraag van een journalist wanneer deze nieuwe regeling van kracht zou worden, antwoordde Schabowski dat de regeling onmiddellijk van kracht ging.

Het nieuws over deze nieuwe reisregeling werd verspreid via West-Berlijnse media en vervolgens ook ontvangen in Oost-Berlijn. Veel Oost-Berlijnse burgers stroomden naar grensovergangen en dwongen na 28 lange jaren het openen hiervan af.

'Wir fluten jetzt, wir machen alles auf' ('Alles stroomt over, we gooien de grens open'). Deze woorden van een grenswacht was het sein om de eerste grensovergang, bij Bornholmer Straße, te openen op 9 november 1989 om 23:30.

In de daaropvolgende uren en dagen werden andere grensovergangen geopend.

Mensen uit Oost- en West-Berlijn omhelsden elkaar en vierden samen het opengaan van de Muur.

De hele wereld keek mee: internationale media deden live verslag van de Val van de Muur, een gebeurtenis waarop lang was gehoopt, maar waarop veel mensen niet meer hadden gerekend.

Credits: verhaal

Kurator, Projektleitung  — Sello, Tom (Robert-Havemann-Gesellschaft e.V.) 
Text, Umsetzung — Dr. Schäkel, Ilona (Letternleuchten Text | PR)
Unterstützung — Wir bedanken uns für die Unterstützung durch den Berliner Landesbeauftragten für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen DDR.

Credits: alle media
Het uitgelichte verhaal kan in sommige gevallen zijn gemaakt door een onafhankelijke derde partij en kan afwijken van de standpunten van de hieronder vermelde instituten die de content hebben geleverd.
Vertalen met Google
Homepage
Verkennen
Dichtbij
Profiel