1 paź 1989 – 10 lis 1989

Rewolucja w Berlinie

Robert Havemann Gesellschaft

40 dni przed upadkiem muru

ŻYCIE W CZASACH DYKTATURY

Dyktatury komunistyczne powstały po II wojnie światowej w całej Europie Środkowej i Wschodniej, w tym w Niemczech Wschodnich.

Budowa muru berlińskiego w 1961 roku przypieczętowała podział Niemiec.

Akty tłumienia wolności słowa i ograniczania praw osobistych nadawały kształt życiu w Niemieckiej Republice Demokratycznej (NRD). Na krytykę państwo reagowało szykanami, karą więzienia i deportacją.

Protesty i wyrazy sprzeciwu wobec rządów narodowej partii komunistycznej SED (Socjalistyczna Partia Jedności Niemiec) utrzymywały się przez cały okres istnienia NRD. Jednak dyktatura SED trwała aż do zakończenia rewolucji w 1989 roku.

Skutki niewłaściwego rządzenia krajem skutki – podupadanie miast, zniszczenie środowiska i gospodarka niedoboru – uwidoczniły się w NRD w latach 80. XX wieku.

ZETTEL FALTEN (SKŁADANIE KARTKI)

Pojęcie wolnych wyborów w NRD nie istniało.

Wszyscy kandydaci znajdowali się na jednej liście zwanej „Einheitsliste”, czyli listą ujednoliconą. Głosujący mogli albo przyjąć, albo odrzucić tę listę. Przewodnią rolę SED zapisano w konstytucji.

Głosowanie powszechnie określano jako „składanie kartki” (Zettel falten). Według oficjalnych danych w głosowaniu uczestniczyło około 99% uprawnionych.

Wciąż krążyły pogłoski o manipulowaniu wynikami wyborów.

Podczas wyborów samorządowych 7 maja 1989 roku członkowie opozycji, chcąc zdemaskować oszustwo wyborcze, skorzystali z prawa do monitorowania procesu liczenia głosów.

Porównanie z oficjalnym, ostatecznym wynikiem wykazało niezgodności w liczbie głosów zliczonych w Berlinie Wschodnim, Dreźnie, Lipsku i innych częściach kraju, co stanowiło dowód na sfałszowanie wyborów.

Dane dokumentujące to oszustwo wyborcze opublikowano w podziemnym magazynie „Wahlfall 89” (Wybory '89).

Rosła liczba obywateli Niemiec Wschodnich, którzy nie zgadzali się na takie oszustwa.

Żądania wolnych, demokratycznych wyborów stawały się coraz głośniejsze i urosły do rangi jednej z najważniejszych kwestii kolejnych miesięcy.

7 czerwca 1989 roku, Sophienkirche, Berlin Wschodni: grupa została aresztowana po przejściu zaledwie kilku metrów.

CHCEMY WYJECHAĆ!

Tylko w ciągu pierwszego roku wniosek o pozwolenie wyjazdu na Zachód złożyło ponad 100 000 osób. Straciły one wiarę w przywództwo polityczne, a w NRD nie widziały dla siebie przyszłości.

W maju 1989 roku na Węgrzech zaczęto likwidować zasieki na granicy z Austrią. Informację o tym podano w mediach zachodnich, co doprowadziło do największego exodusu w historii NRD.

Wiele osób zbiegło do przedstawicielstw Niemiec Zachodnich w Pradze, Budapeszcie, Warszawie i Berlinie Wschodnim.

W lecie 1989 roku dziesiątki tysięcy ludzi opuściły kraj.

Podziemna ulotka informacyjna „Telegraph” przedstawia raport o masowym exodusie przez Pragę i Warszawę.
Uchodźcy z ambasady są przewożeni w specjalnych pociągach przez NRD do Niemiec Zachodnich.

AUFBRUCH 89 (Inicjatywa '89)

Exodus zmienił kształt NRD. Wielu ludzi przezwyciężyło długotrwały letarg, dotarło do innych podobnie myślących osób i zorganizowało się w grupy. Powstawały nowe ugrupowania, ruchy i partie.

Inauguracyjne posiedzenie ruchu obywatelskiego Neues Forum (Nowe Forum) odbyło się w dniach 9-10 września 1989 roku w Grünheide koło Berlina.

Zjednoczenie stanowiło polityczną platformę komunikacyjną osób dążących do przerwania milczenia wśród rodaków.

Pod koniec października 1989 roku 150 000 osób w całym kraju przystąpiło do ruchu Nowego Forum.  

Niemal jednocześnie z narodzinami Nowego Forum powstała nowa partia socjaldemokratyczna, SDP. Powstały też ruchy obywatelskie, takie jak „Demokratie Jetzt” (Demokracja Teraz), „Demokratischer Aufbruch” (Przebudzenie Demokratyczne) i „Vereinigte Linke” (Zjednoczona Lewica).

Domagały się one społeczeństwa demokratycznego, korzystającego z wolności słowa, a także wolnej prasy.

Jednak SED broniła swojego tytułu do sprawowania wyłącznej władzy i zakazała zakładania wszelkich nowych ugrupowań. Ich założyciele i sympatycy byli ścigani przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego NRD.

Mimo zakazu państwowego tysiące obywateli Niemiec Wschodnich dołączały do nowych ruchów i partii.

Inauguracyjne posiedzenie SDP w Schwante 7 października 1989 roku

40 LAT NRD

„Vorwärts immer, rückwärts nimmer!” (Zawsze naprzód, nigdy wstecz) powiedział przywódca SED Erich Honecker 7 października 1989 roku

Mimo exodusu i rozwoju ruchu protestacyjnego partia SED zorganizowała obchody 40-lecia NRD z pochodami i paradami.

Oficjalne uroczystości nie odbyły się jednak bez zakłóceń. Tysiące mieszkańców Berlina Wschodniego zebrały się spontanicznie na Alexanderplatz i wdarły się do Pałacu Republiki, w którym rząd zorganizował bankiet. Doprowadziło to do największych demonstracji w Berlinie Wschodnim od czasów powstania ludowego w 1953 roku.

Wieczorem demonstranci zostali zmuszeni do odwrotu. Zwrócili się ku kościołowi Gethsemanekirche w berlińskiej dzielnicy Prenzlauer Berg.

W przeddzień uroczystości z okazji 40-lecia NRD komunistyczna organizacja młodzieżowa FDJ (Wolna Młodzież Niemiecka) upamiętniła obchody procesją z pochodniami.

FDJ podczas procesji z pochodniami w Berlinie Wschodnim nocą 6 października 1989 roku
Podczas gdy rząd świętuje w pałacu, na zewnątrz budynku protestują tysiące ludzi.
Zapory przy Pałacu Republiki

Uczestników demonstracji pokojowych otaczano i bito. Policja aresztowała ogromną liczbę ludzi, którzy stali na ulicach w pobliżu kościoła Gethsemanekirche, w tym mieszkańców, którzy nie byli zaangażowani w zdarzenia.

Siły bezpieczeństwa monitorujące ulice wokół kościoła Gethsemanekirche w Berlinie Wschodnim

Niektórzy demonstranci w poszukiwaniu ochrony przed policją uciekli do kościoła Gethsemanekirche.

Naoczni świadkowie i osoby bezpośrednio zaangażowane w bitwy uliczne zrelacjonowali swoje wspomnienia z zajść z 7 i 8 października. Niezależne wydawnictwa podziemne opublikowały niektóre z nich w niewielkich nakładach.

UWOLNIENIE ZATRZYMANYCH

Październik 1989 roku: Gethsemanekirche, Berlin Wschodni

Jesienią 1989 roku kościół Gethsemanekirche w Berlinie Wschodnim stał się centralnym punktem oporu i rewolucji.

Wiadomości ze wszystkich rejonów NRD docierały tu dzięki specjalnej linii telefonicznej. Dzięki temu o wielu wydarzeniach usłyszeć mogły tysiące obywateli i media międzynarodowe. Powstałe na podstawie tych wiadomości sprawozdania zachodnioniemieckich mediów dotarły z kolei do mieszkańców całych Niemiec Wschodnich.

2 października 1989 roku członkowie opozycji zorganizowali czuwanie modlitewne i zażądali uwolnienia demonstrantów, których aresztowano wcześniej w Lipsku.

Wiele osób zareagowało sprzeciwem na brutalne działania sił bezpieczeństwa i wsparło ruchy solidarnościowe.

Tysiące świec dla każdego z zatrzymanych

Październik 1989 roku: tysiące ludzi gromadzą się podczas wydarzeń i regularnie odprawianych nabożeństw wieczornych.

Codziennie w kościele Gethsemanekirche gromadziło się ponad 3000 osób.

Wielu ludzi, zwłaszcza młodych, spędzało tam całą noc.

Uczestnicy czuwania modlitewnego świętują swój sukces po uwolnieniu zatrzymanych.

NARÓD TO MY!

9 października 1989 roku około 70 000 osób zebrało się w Lipsku na poniedziałkowych demonstracjach.

W poprzednich tygodniach w wielu miastach NRD demonstracje były gwałtownie pacyfikowane. Atmosfera stała się napięta.

Nikt nie wiedział, czy w tym szczególnym dniu kierownictwo SED użyje siły, by rozbić pokojowy opór.

„Naród to my!” – krzyczeli protestujący. Wbrew wszelkim obawom siły bezpieczeństwa nie interweniowały.

Dziesiątki tysięcy ludzi przezwyciężyły strach i przyłączyły się do przemarszu protestacyjnego ulicami Lipska.

Liderzy poniedziałkowych demonstracji wezwali do niestosowania przemocy.

EGON KRENZ OBWIESZCZA PUNKT ZWROTNY W HISTORII NRD

18 października 1989 roku Egon Krenz przejął po Erichu Honeckerze rolę przywódcy państwa i partii.

Po protestach w minionych tygodniach nowy szef SED udawał gotowość do dialogu. Krenz obiecał zmianę kierunku działań i ogłosił nadejście punktu zwrotnego w historii NRD.

Jednak obywatele nie chcieli iść na ustępstwa. Nie akceptowali Krenza – zbyt długo obracał się on w wewnętrznych kręgach władzy.

Młodzi mieszkańcy Berlina Wschodniego protestujący przeciwko powołaniu nowego szefa państwa i partii, Egona Krenza.

NASILENIE PROTESTU

4 listopada 1989 roku z inicjatywy Nowego Forum miejscowi aktorzy i artyści zorganizowali dużą demonstrację.

Kierownictwo SED wyraziło zgodę na demonstrację, ale zamierzało wykorzystać ją do własnych celów.

Setki tysięcy ludzi zgromadziły się na Alexanderplatz. Była to największa demonstracja przeciwko systemowi w historii NRD.

Na podium przemawiali artyści, obrońcy praw obywatelskich i członkowie elit przywódczych państwa. Większość mówców z SED wygwizdano.

Przekaz na transparentach był jasny – demonstranci chcieli wykluczyć tę partię ze sprawowania władzy. Chcieli demokracji w NRD.

OBALIĆ MUR!

Masowy exodus nabrał tempa w lecie 1989 roku. Z początkiem listopada NRD opuściły dziesiątki tysięcy ludzi. Dla przywódców NRD sytuacja stawała się coraz trudniejsza do opanowania.

9 listopada 1989 roku na zakończenie międzynarodowej konferencji prasowej Günter Schabowski, członek Biura Politycznego SED, obwieścił nowe przepisy podróżne. Wszystkim obywatelom Niemiec Wschodnich wolno było już podróżować na Zachód.

W odpowiedzi na pytanie dziennikarza Schabowski potwierdził, że nowe przepisy wejdą w życie bezzwłocznie.

Wiadomość o nowych przepisach podróżnych nadano w wielu mediach zachodnioberlińskich, a odebrano w całych Niemczech Wschodnich. Wielu mieszkańców Berlina Wschodniego zjawiło się tłumnie przy przejściach granicznych i po 28 długich latach wymusiło ich otwarcie.

„Wir fluten jetzt, wir machen alles auf” (Wylewamy się tłumnie, wszystko otwieramy). Tymi słowami, wypowiedzianymi 9 listopada 1989 roku o 23:30 na Bornholmer Straße, strażnik graniczny zapowiedział zniesienie pierwszej zapory.

W kolejnych godzinach i w ciągu następnych dni otwarto również pozostałe przejścia graniczne.

Mieszkańcy Berlina Wschodniego i Zachodniego padali sobie w ramiona i wspólnie świętowali zburzenie muru.

Oczy całego świata były zwrócone na to wydarzenie. Media międzynarodowe na żywo nadawały sprawozdania z upadku muru berlińskiego – wydarzenia oczekiwanego od dawna, chociaż wiara w jego urzeczywistnienie się zaczynała powoli gasnąć.

Autorzy: artykuł

Kurator, Projektleitung  — Sello, Tom (Robert-Havemann-Gesellschaft e.V.) 
Text, Umsetzung — Dr. Schäkel, Ilona (Letternleuchten Text | PR)
Unterstützung — Wir bedanken uns für die Unterstützung durch den Berliner Landesbeauftragten für die Unterlagen des Staatssicherheitsdienstes der ehemaligen DDR.

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Przetłumacz z Google
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil