1895 - 2013

Oorsprong van het Internet in Europa

Mundaneum

Een leven van verzamelen, indexeren en verspreiden van kennis voor iedereen
Mundaneum / 05.02.2013

Brussel, België, Europa, 1895: Twee mannen dromen ervan “de wereld te klasseren”. Paul Otlet en Henri La Fontaine kunnen niet vermoeden dat zij bezig zijn iets te construeren wat een eeuw later zou uitgroeien tot het Internet en de zoekrobotten! De twee juristen werken namelijk aan een papieren indexeringssysteem van de gehele menselijke kennis. Zij denken de wereldvrede te kunnen bevorderen door alle menselijke kennis te verzamelen en te ordenen zodat ze toegankelijk wordt voor de massa. Zij zetten een gigantisch Internationaal Documentatiecentrum op poten onder de naam “Mundaneum”. Eind negentiende eeuw bedenken Paul Otlet en Henri La Fontaine de “Universele Decimale Classificatie” op basis van de decimale classificatie van Melvil Dewey. Dit systeem zal in bibliotheken wereldwijd toegepast worden. Henri La Fontaine wordt zelfs bekroond met de Nobelprijs voor de Vrede in 1913. Op zijn hoogtepunt verzamelde het Mundaneum 16 miljoen steekkaarten ter indexering van de meest diverse onderwerpen gaande van jachthonden tot het financiewezen. Een eeuw later omschrijft de Franse krant Le Monde hun universeel indexeringsproject als “het Google van papier”. De Tweede Wereldoorlog en het overlijden van de de twee stichters zet het project op losse schroeven. Heel wat archiefstukken van het Mundaneum gaan verloren. Vrijwilligers hebben evenwel de droom levend gehouden en de Belgische regering heeft het mogelijk gemaakt het eerbetoon verder te zetten door het archief onder te brengen in een schitterend Art-Deco gebouw in hartje Bergen, de stad die in 2015 Culturele hoofdstad van Europa zal zijn.

Paul Otlet (1868-1944), stichter van het Mundaneum, geestelijke vader van de Documentatie

Paul Otlet, advocaat, schrijver, ondernemer, visionair, activist voor de vrede, is een van de pioniers van de moderne informatiewetenschap. Hij is de geestelijke vader van het concept “documentatie” zoals beschreven in zijn werk uit 1934. Daarom hebben deskundigen op het World Science Festival 2012 te New York hem erkend als “de vader van het idee Internet”.

Paul Otlet heeft menig essay geschreven over de manier van verzamelen en ordenen van de universele kennis, meer bepaald in “Traité de Documentation” (1934) en “Monde: Essai d'universalisme” (1935).

Henri La Fontaine was een socialistisch senator en jurist gespecialiseerd in internationaal recht. Zijn Nobelprijs voor de Vrede in 1913 was de bekroning van zijn werk en inzet binnen deze discipline. Samen met Paul Otlet sticht Henri La Fontaine in het begin van de 20e eeuw het Mundaneum, een internationaal project waarin beiden ijveren voor een nieuwe wereldorde: een wereldbestuur gebaseerd op de opkomende informatiemaatschappij en de oprichting van nieuwe internationale organisaties.

Henri La Fontaine (1854-1943), Nobelprijs voor de Vrede in 1913
De Nobelprijs voor de Vrede die Henri La Fontaine in 1913 ontvangt
Twee mannen, een leven, een project: Verzamelen ...
 De kennis indexeren ...
... En verspreiden met als doel vrede te brengen in de wereld door middel van gedeelde kennis!

“Historici op zoek naar het ontstaan van het World Wide Web gaan meestal terug tot Brits-Amerikaanse uitvinders als Vannevar Bush, Doug Engelbart en Ted Nelson. Maar een halve eeuw voor Tim Berners Lee in 1991 de eerste web browser ontwikkelde, beschreef Otlet een wereldnetwerk van waaruit “eenieder vanuit zijn zetel de Schepping zou kunnen aanschouwen...”  Alex Wright (New York Times)

De eerste biograaf van Paul Otlet is geen Belgische, of zelfs geen Europese historicus, maar een Australische student genaamd Boyd Rayward (University of Illinois, USA). In de jaren 1960 herontdekte hij het Mundaneum  in hartje Brussel en daarmee zijn oprichters, 20 jaar na hun overlijden. Een journalist van de New York Times, Alex Wright, schreef in 2008 over het Mundaneum: “The Web time forgot”.

Het avontuur start in 1895 wanneer Paul Otlet en Henri La Fontaine overgaan tot de oprichting van het Nationaal Instituut voor de Bibliografie te Brussel, België. Beide mannen staan op de eerste rij links.
Publicatie van de Universele Decimale Classificatie (1905)
En uitgave van een nieuw instrument: het Universeel Bibliografisch Repertorium (RBU) dat gezien wordt als de eerste papieren zoekrobot uit de geschiedenis!
Het Repertorium te Brussel in de jaren 1920 wordt geacht een antwoord te bieden op elke vraag over elk onderwerp.

Het Universeel Bibliografisch Repertorium wil antwoord bieden op twee vragen: “Wat heeft een bepaalde auteur geschreven?” en “Wat is er geschreven over een bepaald onderwerp?” Dit zonder enige beperking van tijd, plaats of taal.

Het Repertorium zoals het vandaag bewaard wordt in het Mundaneum te Bergen in België
Een nieuw idee maakt opgang begin 20e eeuw: het concept “Documentatie”  

Paul Otlet komt tot het besluit dat kennis zich overal bevindt, niet enkel in boeken of wetenschappelijke publicaties. Na boeken worden nu ook andere informatiedragers geïndexeerd: zo wordt hij de uitvinder van het concept “Documentatie”.

De documentatie en haar onderdelen
Volgens Paul Otlet kunnen beelden net zo goed als boeken informatie zijn. Ten einde dit nieuwe kennisveld te bestuderen en aan te boren richt hij het Internationaal Instituut voor de Fotografie op.
Ook kranten gelden als kennisdragers: Otlet sticht het Internationaal Museum van de Pers, alsook ...
... Het Universeel Documentatie Repertorium
Diverse collecties worden aangemaakt ten einde het spectrum van de geïndexeerde kennis te verbreden!
Une méthode universelle destinée à indexer la connaissance

Een universele methode wordt bedacht om kennis te indexeren

 

Een universeel project: een universele taal! De Universele Decimale Classificatie UDC als internationale standaard om de kennis wereldwijd te ordenen.

De Decimale Classificatie van de Amerikaan Melvil Dewey wordt taalneutraal gemaakt door alle publicaties te ordenen met een cijfer. Dit systeem zal verder ontwikkeld worden en ingang vinden in bibliotheken over gans de wereld.

“De UDC heeft in de jaren na de eerste integrale publicatie nog talrijke ontwikkelingen gekend. Verschillende edities verschenen in het Engels, in het Frans en in vele andere talen waaronder zelfs het Esperanto. Dankzij de medewerking van tal van deskundigen in de wereld heeft de UDC gelijke tred gehouden met de technologische en wetenschappelijke evoluties in alle kennisdomeinen. Het systeem bestaat nog steeds en er worden nog altijd aangepaste versies gepubliceerd in verschillende talen.” “Mundaneum: Archives of knowledge”, Boyd Rayward (“Occasional papers”, University of Illinois, USA)

“The Semantic Web is rather Otlet-ish” 

Michael Buckland, Professor aan de School of Information, University of California, Berkeley.

Alle kennis wordt onderverdeeld in 10 klassen, vervolgens opgedeeld in 10 groepen die op hun beurt 10 categorieën bevatten met telkens 10 subcategorieën ...
Het “getransteleviseerde document”, Paul Otlet (1920)

“Hier op de werktafel, geen enkel boek meer. In de plaats daarvan een beeldscherm en daarnaast een telefoon. Ginds, ver van hier in een immens gebouw, bevinden zich alle boeken en alle inlichtingen. Van daaruit verschijnt op het scherm de pagina die antwoord biedt op de via de telefoon gestelde vraag.”  Paul Otlet, Traité de documentation, 1934

Videoconferentie getekend door Paul Otlet in de jaren 1920

Zijn leven lang zoekt Paul Otlet naar de meest efficiënte middelen om kennis over te brengen: duizenden schema's, ontworpen in de jaren 1920 met collega-ingenieurs, getuigen van zijn visionaire ingesteldheid en zijn vermogen om zich in de toekomst in te leven.

Transmedia-aanpak, terwijl de media nog maar pas ontstaan ...
Conference call!

In 1913 verwelkomen Paul Otlet en Henri La Fontaine een prestigieuze gast: Andrew Carnegie, een rijke Amerikaanse industrieel en pacifist, brengt een bezoek aan het “Palais Mondial-Mundaneum”, een nieuwsoortig museum: kennis in 3D!

“En zo ontstaat het bewegende beeld, het geheugen, de getrouwe kopie van de wereld. Van op afstand zou eenieder de gevraagde informatie, vergroot en beperkt tot het gezochte onderwerp, zien verschijnen op zijn persoonlijk scherm”. Paul Otlet, 1935 in “Monde: Essai d'universalisme” 

Kevin Kelly, founding executive editor van het magazine Wired in de VS, sprekend over het werk van Paul Otlet: 

“It was a steampunk version of the hypertext!”

Professor Boyd Rayward, biograaf van Paul Otlet (University of Illinois, USA)

“Werd het Internet uitgevonden in 1934? De wetenschapper wiens “geteleviseerde boek” het World Wide Web beschreef... 70 jaar geleden!” Daily Mail, juni 2012

De Mondothèque, bedacht door Paul Otlet in de jaren 1920... en
De Mondothèque voor het eerst gebouwd in het Mundaneum!

“Paul Otlet zag zijn Mondotheek als een thuis te gebruiken werkpost ten einde mensen er toe aan te zetten kennis te produceren en te verspreiden. De werkpost zou de verzamelplaats zijn van referentiewerken, catalogi en multimedia aanvullingen van traditionele boeken zoals microfilms, TV, radio, om uit te groeien tot een nieuwe vorm van encyclopedie: de Encyclopedia Universalis Mundaneum.” 

Professeur Charles Vandenheuvel (Académie Royale des Arts et des Sciences des Pays-Bas), voor het tentoonstelling “Places & Spaces/Mapping science”

Voor Paul Otlet en Henri La Fontaine moet internationale verstandhouding groeien op een sokkel van intellectuele samenwerking. Na de verwoestingen van de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) zijn beide mannen er meer dan ooit van overtuigd dat enkel internationale culturele dialoog kan leiden tot duurzame vrede tussen de volkeren... 

"De wereld brug: De vereniging van de continenten door de grootste universele beschaving" Paul Otlet (1937)
Otlet en La Fontaine richten de Unie van Internationale Verenigingen op (UAI), de voorloper van internationale organisaties die wij thans kennen als de Verenigde Naties en de Europese Unie.
“Internationaal Wereldcentrum”, door de Noorse architect Hendrik Andersen (1872-1940)

Het idee van een “Wereldstad” rijpt vanaf de jaren 1910 in de geest van Paul Otlet. Deze “Cité mondiale” moet een internationaal centrum worden geheel gewijd aan de kennis.

Paul Otlet werkte samen met talrijke architecten waaronder de beroemde Franse architect Le Corbusier ten einde zijn pacifistische droom waar te maken. Er werden ontwerpen gemaakt van een wereldstad voor ondermeer Genève, Brussel, Antwerpen. Tot zijn grote spijt werd er geen enkele daadwerkelijk gerealiseerd.

Paul Otlet poseert bij een maquette van zijn "Cité Mondiale"
Het Universeel bibliografisch Repertorium vandaag.
Kandidaat UNESCO's Werelderfgoedlijst binnen het Memory of the World-programma
Het museum waar bezoekers in het Universeel bibliographisch Repertorium kunnen bladeren.
De collecties van het Mundaneum: 6 strekkende kilometer documenten
Les collections du Mundaneum: 6 kilomètres courant de documents
Van oude kranten tot glasplaten: alle documenttypes worden in het Mundaneum bewaard. Het papieren geheugen van de 20ste eeuw.

In ons tijdperk van alles digitaal en web 2.0 ontstaan nieuwe uitdagingen met betrekking tot het ordenen en delen van kennis maar ook inzake burgerschap. Het Mundaneum stelt zich als doel deze digitale revolutie te duiden met diepgang en perspectief.

Credits: verhaal

Role — Cornille, Raphaèle, archivist in charge of Iconography department (Mundaneum) 
Role — Jenart, Delphine, assistant manager in charge of Communication (Mundaneum)

Credits: alle media
Het uitgelichte verhaal kan in sommige gevallen zijn gemaakt door een onafhankelijke derde partij en kan afwijken van de standpunten van de hieronder vermelde instituten die de content hebben geleverd.
Vertalen met Google
Homepage
Verkennen
Dichtbij
Profiel