De val van de Muur

Peter Millar

"The Wall will still be here in 50, or even 100 years"
Oost-Duits leider Erich Honecker, 19 januari 1989 (minder dan 10 maanden voordat de Berlijnse Muur zou vallen)
Uitzicht vanuit het Westen
'Dodenzone' 

Vanaf 13 augustus 1961 toen de Oost-Berlijnse troepen een muur begonnen te bouwen die de Sovjet-sector van bezet Berlijn afscheidde van de Geallieerde sector, was de stad verdeeld in twee ongelijke helften. De twee werden gescheiden door een 'dodenzone' waarin werd gepatrouilleerd door Oost-Duitse grenswachten die het bevel hadden zo nodig dodelijk geweld te gebruiken om te voorkomen dat hun medeburgers naar het meer welvarende Westen zouden vluchten.

De Oost-Duitse leider Erich Honecker eiste de verantwoordelijkheid voor de Muur op en verklaarde dat de Muur zo nodig wel een eeuw zou blijven staan.

Begin 1989 begonnen Michail Gorbatsjovs sociale en economische hervormingen in Rusland door te werken in het hele Sovjet-blok, met liberalisering in Hongarije en vrije verkiezingen in Polen, waarin de eerder verbannen Solidarność-beweging ('Solidariteit') de meerderheid kreeg. In augustus maakten Oost-Duitsers die op vakantie waren in Hongarije gebruik van een geopende grenspost om naar Oostenrijk te vluchten en het West-Duitse burgerschap aan te vragen. In de maanden die volgden, vroegen Oost-Duitsers asiel aan in West-Berlijnse ambassades in Praag en Warschau, terwijl in Oost-Duitsland de roep om economische en sociale liberalisering steeds groter werd. In Leipzig vonden er elke maandag massale marsen plaats.

Voor Solidarność stonden de verkiezingen voor 'High Noon'
De rondetafelgesprekken in Warschau die leidden tot Poolse hervormingen en een Solidarność-regering
Honecker had een nauwe band met de voormalige Sovjet-leider Leonid Brezjnev, hier geparodieerd in graffiti op de westelijke kant van de Muur. Dat kan niet gezegd worden over zijn relatie met de hervormingsgezinde Michail Gorbatsjov.

Hongarije was het eerste land uit het Warschaupact dat zijn grenzen opende voor het Westen. Honderden Oost-Duitsers die op vakantie waren bij hun 'socialistische buren', maakten van de gelegenheid gebruik om via Oostenrijk naar West-Duitsland te vluchten. De Tsjecho-Slowaakse regering sloot de grens met Hongarije, maar honderden Oost-Duitsers vroegen asiel aan in de West-Duitse ambassade in Praag. Hetzelfde gebeurde in Warschau, totdat de Oost-Berlijnse overheid toegaf en speciale verzegelde treinen door hun gebied liet rijden om deze 'verraders' naar West-Duitsland te vervoeren. Het probleem was dat de treinen door Oost-Duits gebied moesten rijden. Dit was bedoeld om de bevolking te laten zien dat deze mensen werden 'uitgestoten' uit hun land, maar het had een averechts effect en leidde tot algemene wanorde toen burgers op de stations in steden samenschoolden om te proberen aan boord van de passerende treinen te komen.

Rapport van de Oost-Duitse transportpolitie over problemen toen een trein met vluchtelingen stopte in Dresden en werd bestormd door mensen die aan boord probeerden te klimmen.
Op 6 oktober 1989, aan de vooravond van het 40-jarig bestaan van Oost-Duitsland, organiseerde de Communistische Partij een parade van jeugdleden als openbaar vertoon van loyaliteit, maar de realiteit was anders.
De ontevreden jongeren van de stad overnachtten in kerken...
...nauwkeurig in de gaten gehouden door de politie en geïnfiltreerd door de Stasi.
Terwijl Honecker de leiders van het Warschaupact ontving in het Palast der Republik, verzamelde zich buiten een woedende menigte die riep: 'Gorbi, help ons'
De Sovjet-leider waarschuwde Honecker: 'Zij die te laat reageren, worden ingehaald door de geschiedenis'. Maar Honecker luisterde niet.
De politie en Stasi reageerden met geweld op de menigte.
Oost-Berlijners zagen Gorbatsjov als hun mogelijke redder.

De protesten van 6 oktober markeerden het begin van het eind voor het Honecker-regime: het tij was gekeerd.

Op 9 oktober kwam een groep dissidenten bijeen bij Katja Havemann thuis, weduwe van mensenrechtenactivist Robert Havemann, om de statuten op te stellen van 'Neues Forum' (Nieuw forum), een massale burgerbeweging die opriep tot verandering.
Op 17 oktober trad Honecker terug, maar de verkiezing van zijn al lang genomineerde opvolger Egon Krenz deed weinig om de publieke woede te laten bekoelen.
Dissidentengroep Neues Forum riep op tot massaprotest 
Op 4 november gingen duizenden de straat op
In totaal protesteerden meer dan een half miljoen mensen voor grotere maatschappelijke vrijheden, maar niemand van hen geloofde dat de Muur ooit zou vallen

In Leipzig vonden ondertussen elke maandag protesten plaats met tienduizenden deelnemers die op de ringweg rond het centrum liepen. Ze scandeerden leuzen tegen de gehate Stasi en riepen op tot democratische verandering en een eind aan de dienstplicht. Een belangrijk figuur was Kurt Masur, muzikaal directeur van het Gewandhaus, de internationaal bekende concertzaal van Leipzig. Honecker had Michail Gorbatsjov al gevraagd troepen vanaf een dichtbij gelegen Sovjet-basis te sturen, maar Gorbatsjov weigerde.

Tot wel 70.000 mensen gingen elke maandag de straat op in Leipzig om een hervorming te eisen, ondanks de heersende angst dat ze op elk moment konden worden overreden door Sovjet-tanks
Lothar König, lid van de democratische protestbeweging Neues Forum, kijkt terug op de onzekerheid of er zou worden ingegrepen met militair geweld
Op 4 november wordt het centrum van Oost-Berlijn overspoeld door honderdduizenden mensen die hervorming eisen, afschaffing van de geheime politie en democratische verkiezingen. Niemand durft het nog over de Muur te hebben, laat staan over het taboe van Duitse eenwording.

Op de avond van 9 november leest Politbureau-lid Günther Schabowski tijdens een persconferentie in Oost-Berlijn een besluit verkeerd voor waarin reizen naar het Westen wordt toegestaan. De bedoeling is om dit toe te staan op voorwaarde van visums en paspoorten, maar hij verspreekt zich en het bericht dat uitgaat naar de wereld en dat in Oost-Berlijn te horen is via de West-Berlijnse televisie en radio, is dat de grenzen meteen open gaan. Honderden en al snel duizenden Oost-Berlijners bestormen het controlepunt aan de Bornholmer Straße. Aangezien de grenswachten geen andere orders hebben gekregen, laten ze hen door: de dam is gebroken.

West-Berlijners beklimmen de Muur en dagen Oost-Duitse grenswachten uit. Duizenden mensen trekken naar het westen voor het feest van hun leven.

Het feest op de Muur.
Een menigte West-Berlijners verwelkomt Oost-Berlijners bij Checkpoint Charlie. Die nacht wordt duidelijk dat de opening in de Muur nooit meer kan worden gedicht.
Oost-Berlijners nemen met beitels hun toekomst letterlijk in eigen hand.
Oost-Duitse grenswachten ontmantelen de Muur 
Met Kerst 1989 vond een enorm feest plaats bij de Brandenburger Tor toen Berlijners uit het Oosten en Westen de eenwording van hun stad vierden
Credits: verhaal

Curator — Peter Millar
For more details go to www.petermillar.eu

Credits: alle media
Het uitgelichte verhaal kan in sommige gevallen zijn gemaakt door een onafhankelijke derde partij en kan afwijken van de standpunten van de hieronder vermelde instituten die de content hebben geleverd.
Vertalen met Google
Homepage
Verkennen
Dichtbij
Profiel