1981 - 1990

Berlin Görevi

Peter Millar

Berlin Duvarının arkasındaki hayat
Peter Millar 1980'lerin başında Doğu Berlin'deki Alman olmayan tek gazeteciydi ve komünizmin çöküşü ile ilgili haberleri nedeniyle 1989 yılında Yılın Yabancı Muhabiri seçildi.
Berlin'e 1981 yılında genç bir muhabir olarak gelmek heyecan verici ve tüyler ürpertici bir deneyimdi. Yeni evimin ilk manzarası Brandenburg Kapısı'ndan Doğu Berlin'in göz korkutan manzarası oldu.
Batı Berlin'deki Reichstag binası (daha sonra sergi ve konferanslar için kullanıldı) yanında haçlardan oluşan kasvetli bir hat Duvarı geçmeye çalışırken öldürülenleri hatırlatıyor.
Batı yakasındaki duvar yazısı arkada yatan gerçeğe göre çok iyimser kalıyordu.

Batı Berlin'de dikilmiş seyir platformlarından Duvarın öbür tarafına bakmak acı bir deneyim: silahlı muhafızların devriye gezdiği engelli bir yol, diğer adıyla 'ölüm şeridi'.

Doğu Alman sınır muhafızları batılılar fotoğraf çekerken ya onlara sırtlarını dönüyorlar, ya da dürbünle arkaya bakıyorlardı. Görüldüğü üzere, muhafızların çalışma koşulları pek iyi sayılmazdı.
Doğu Berlin'de bir apartmanın bloğunun arkasında kasvetli bir avlu
Manzaralı oda: II. Dünya Savaşı'nın izleri, savaşın bitişinden 36 yıl sonra bile her yerde duruyordu.

Yeni evlendiğim karımın yanıma geldiği Prenzlauer Berg'deki dairem kasvetli ve pis bir avluya bakıyordu. Zemin katta Volker adında barış aktivisti, mezar soyguncusu tipli bir hippi kalıyordu; Stasi'nin en üst düzey yabancı ajanlarından birinin kızıyla yaşıyordu ve bu durum Stasi'yi çok rahatsız ediyordu.

Hinterhof: Volker'ın dairesinin girişi
Prenzlauer Berg, çoğu hâlâ savaşın izleri taşıyan kiralık apartmanların bulunduğu köhne bir alandı. Kışın ısınmak için kullanılan linyit kömüründen dolayı çok kötü bir koku olurdu. Burada, bizim dairemizin olduğu bloğun önünde sokağa boşaltılmış kömürler görünüyor.
1982 yılında Doğu Almanya Berlin Duvarının 20. yılını üzerinde 'Güvenliğimiz için' yazan bir posterle kutladı. Ön planda Erich Honecker'e benzeyen bir sınır muhafızı görülüyordu.
Hayata başka bir bakış: Metzer Eck'de mutlu saatler

Ancak Doğu Almanya'daki yaşam tamamen kasvetli değildi. Birbirine güvenen kişilerin bir araya gelip içki içtikleri, gülüp şakalar yaptıkları köşe başı barları hâlâ vardı; öyle ki, bu şakaların bazılarını sokakta yüksek sesle yapmak hapse girmeye neden olabilirdi. Benim gittiğim bar Metzer Eck'ti. Daha Kaiser'in tahtta olduğu 1913 yılından beri Falkner ailesi tarafından işletiliyordu. Çeşitli müdavimleri arasında Doğu Alman radyosunda popüler bir komik müzisyen olan Kurtl da bulunuyordu (başı yan duran). Kurtl İngiliz bombalarından korunmak için çocukluğunda bodruma saklandıklarını anlatmıştı. Babası Stalingrad'da savaşırken ölmüştü.

Doğu Alman toplumu zorunlu askerlik ve NVA (Ulusal Halk Ordusu) tarafından düzenlenen düzenli geçit törenleri ile yüksek düzeyde militarize olmuştu.
NVA birlikleri 'Faşizm kurbanları anıtı' önünden alaycılıktan uzak bir şekilde kaz adımlarıyla yürürken.
Unter den Linden'de Hazırol durumunda

Metzer Eck'in çekimine kapılan ilginç karakterlerden biri de Manne Schulz'du. Duvar dikildiğinde anne ve babasından birkaç sokak uzaktaki büyük annesi ile kalıyordu. Batı Berlinlilerin Doğu'ya kısa ziyaretler yapmasına izin verilinceye kadar onları göremedi. 1981 yılında geçirdiği apandisit ameliyatı sonrasında obezite nedeniyle problemler yaşanınca kendisine 'engellilik maaşı' bağlandı ve artık yolculuk yapabilecekti. Ancak Batı'da kalmaktansa (böylece Doğu Alman devleti ona maaş ödemekten kurtulacaktı) sık sık anne ve babasını ziyaret edip Doğu'daki evine dönmeyi tercih ediyordu. Burada canlı bir sosyal yaşantısı vardı, pek çok dostu ve parası vardı; barlarda disko işletiyordu ve pop müzik kaseti, video ve pornografik dergi kaçakçılığı yapıyordu. Bunları genellikle iç çamaşırlarında saklıyordu ve en dikkatli sınır muhafızları bile (genellikle giden kişileri durdurmakla uğraştıklarından) arama konusunda gönülsüz davranıyordu.

'Engelli emekli' ve deneyimli kaçakçı Manne Schulz Batı Berlin'de anne ve babasının birkaç sokak ve bir Duvar uzaktaki evine yakın bir gözlem platformundan yaşadığı Prenzlauer Berg sokaklarına bakıyor.

Stasi Nisan 1982'de saygın muhalif ve insan hakları savunucusu Robert Havemann'ın cenaze töreninde gizlice habercilerin ve yas tutanların fotoğrafını çekiyordu. 

Stasi kameraları beni mezarlıkta yakalıyor
Stasi Kameramanı zum yapıyor. Burada yas tutanlardan bir grupla yaptığım konuşmayı yakalıyor. Bu kişiler arasında 1989 sonrasında Bundestag üyesi olacak muhalif papaz Rainer Eppelman da bulunuyordu (sağda, sakallı olan).
Geçtiğim ilk ve tek sürüş testi Doğu Berlin'de yapıldı. Teori sınavında sınav görevlisine bir şişe Cognac vermek işe yaradı. 
Doğu Berlin'de bir 'süpermarket' önünde piyango ödülü olarak sunulan Trabant araba

Doğu Almanya'da bir araba sahibi olmak çoğu kişi için bir lükstü; sıradan bir Trabant için 10 yılı bulan bekleme listesi vardı. 

Benim ve eşim hakkındaki Stasi raporunda eğitimlerimiz, dil becerilerimiz, önceki kariyer deneyimimiz ile ilgili ayrıntılar yazılmış ve takiple ilgili talimatlar verilmiş. Alttaki notta şöyle deniyor: 'Bu malzemenin kaynağının gizli tutulması zorunludur'.
Beni ve eşimi gösteren bu fotoğraf bir Trabant'ın stop lambasında gizlenmiş kamera ile çekilmiş. Dosya kutum hakkında memur Col Lehman şöyle not düşmüş: 'Millar... karısına ağır eşyalar taşıtıyor'. Karım bunu bana hep hatırlatır.
Kapsamlı gözetim altında olduğumuz tarihler ve saatler
Görünümüm ve politik fikirlerim hakkında Stasi muhbirinin raporu.
Stasi'nin bizi bir piknikte izlemesi. Yapılan yoruma göre benim ıslak mayo üzerine şort giymem kesinlikle uygun görülmemiş.
Şubat 1945'te Müttefiklerin hava hücumları ile yıkılan Dresden'deki Frauenkirche'nin enkazı, bir sıra Trabant ve yeni bir otel. 1982 yılında yanlışlıkla barış yanlısı aktivistlerin burada bir gösteri düzenlemesine neden olmuştum. Doğu Berlin'deki muhalifler arasındaki bir söylenti hakkında yaptığım haber pek çok Doğu Alman vatandaşının da izlediği Batı Alman televizyonunda tekrarlandıktan sonra gerçek olmuştu. Sonuçta bu alanda yüzlerce kişi toplanmış ve bu kişiler polis ve Stasi tarafından dikkatle takip edilmişti.
Doğu Berlin'de kilise girişindeki Kılıçtan Saban Demiri Yapma figürü

Doğu Almanya'daki Lüteryen ve Protestan Kiliseleri giderek hayatlarından memnun olmayan gençliğin odak noktaları haline gelmişti. Genç Doğu Almanlar Batı Alman topraklarında Amerikan füzeleri ile ilgili batılı protestoları taklit etmeye başlamıştı. Doğu Alman toprakları üzerinde Sovyet füzelerinin varlığı resmen reddediliyordu. Ancak Kilise ağırlığını 'barışçı' bir hareketten yana koyarak İncil'deki 'kılıçlarını çekiçle dövüp saban demiri yapsınlar' cümlesini ve Birleşmiş Milletler binasının dışındaki bir Sovyet heykelini anımsatan bir motif kullandı. Bu motif jean'ler üzerine dikilen bir yama olarak benimsendi ve muhaliflerin rozeti oldu.

FDJ geçit töreninden sonra dağılırken

FDJ (Özgür Alman Gençliği) komünist örgütü gençleri devlet onaylı faaliyetlerine kanalize etmeye çalıştı, ama gerçekten popüler olan sadece kızlı erkekli kamp gezileri oldu.

FDJ üyeleri geçit töreninden sonra yavaş yavaş üniformalarındaki işaretleri sökerken
1989 sonbaharı başlarında Leipzig'deki düzenli Pazartesi gösterilerine katılan kalabalık on binlere ulaşmıştı. Honecker, Gorbaçov'dan yakında üslenmiş olan Sovyet birliklerini göndermesini istedi, ancak Gorbaçov reddetti.
Talepler arasında zorunlu askerliğin kaldırılması vardı. 'Yeniden Birleşme' bir tabuydu, hayal edilemezdi.
Bir başkaldırı atmosferi vardı, ama aynı zamanda korku da vardı. Protestocular her an Sovyet tanklarını görmeyi bekliyordu.
Leipzig protestocuları Stasi binasının merdivenlerine cesaretle astıkları pankartta 'faşist eğilimlere karşı' Rechtsstaat (Hukuk devleti) çağrısı yapıyor.

Sonunda olan, Batı'ya seyahati kolaylaştırırken şaşıran komünist politbüronun kararını bir Kontrol noktasındaki (Bornholmer Strasse) sınır muhafızlarının yanlış anlamasıydı. Batı Berlin radyosunda yapılan liberal yorumlardan cesaret alan Doğu Berlinliler kontrol noktasına akın ederek geçmek istedi. Aksi yönde bir emir aşırı güç kullanımını gerektirecekti ve bu yönde emir verecek ya da vermek isteyecek kimse olmadığından yorgun sınır muhafızları pes etti. Baraj yıkılmıştı ve hemen ardından büyük bir sel geliyordu. Pek çok kişi kontrol noktalarının ertesi gün kapanacağından korkuyordu, ama artık çok geçti. Tarih önemli anlarda kendi başına bir ivme oluşturuyordu. 

Genç bir Doğu Berlinli duvarın üzerine çekiliyor
1989 Noel zamanı Berlin yeniden tek bir şehir oldu
Bir vakitler korkulan ve nefret edilen, bölünmenin ve baskının sembolü çok geçmeden Berlin tarihinin en iyi ve büyük partisine sahne oldu.
Cesur Yeni Dünya mı? İki oğlum Aralık 1989'da Berlin Duvarı üzerinde açılan deliklerden karşıya bakıyor. Onlar için Soğuk Savaş tarih oldu.
Aralık 1989 başlarında Millar ailesi artık bir açık sınır haline gelen yerde dururken
3 Ekim 1990 tarihinde, Almanya yeniden birleştiği gün, Charlie Kontrol noktasında 10 yıldan beri tanıdığım bir sınır muhafızıyla bir içki içtim. Gülümsedi ve bana ilk kez adını söyledi. Adı Uwe idi, artık işsizdi.
Hazırlayanlar: Hikaye

Author and Curator — Peter Millar
Find out more at www.petermillar.eu —

Katkıda bulunanlar: Tüm medya
Bazı durumlarda öne çıkan hikaye bağımsız üçüncü taraflarca yaratılmış olabilir ve aşağıda listelenmiş olan içeriği sağlayan kurumların görüşlerini her zaman temsil etmeyebilirler.
Google ile çevir
Ana Sayfa
İnceleyin
Etrafımda
Profil