PIĘKNE HAFTY. ZE WZORNIKA I ŻURNALA

Muzeum Narodowe w Warszawie

Haftowane ubiory i akcesoria mody z kolekcji Muzeum Narodowego w Warszawie

WPROWADZENIE
Hafty są jedną z form ozdabiania ubiorów. Nadają im indywidualność i styl. Bywały okresy, kiedy stosowano je chętnie, i takie, kiedy ich unikano.

Historyczne kolekcje pokazują różnorodność i bogactwo haftów zdobiących suknie, kamizelki, ubiory liturgiczne, czepki, rękawiczki a nawet buciki i torebki, od skromnych geometrycznych deseni na batystowych kołnierzykach po bogate, złote lub srebrne dekoracje strojów koronacyjnych.

Hafty zamawiano w profesjonalnych pracowniach, a czasem wykonywano własnoręcznie według wzornika lub własnej fantazji.

Haftowano różnymi rodzajami nici jedwabnych, wełnianych, a także metalowych, o różnorodnych fakturach, z użyciem całej palety barw lub skromniej – jednym kolorem.

W muzeach można dziś oglądać rozmaite wzorniki do haftów: tekstylne, które na kawałku płótna pokazują wiele ornamentów, drukowane w książkach i na rycinach lub odrysowywane z popularnych czasopism do zeszytów.

Twórców haftów ograniczała jedynie moda i wyobraźnia. Na przykład w XVIII wieku hafty na męskich kamizelkach były swoistą kroniką ważnych wydarzeń i popularnych tematów, podobnie jak dzisiaj nadruki na koszulkach.

NATURA I FANTAZJA, CZYLI WZORY I INSPIRACJE
Jedną z inspiracji dla osiemnastowiecznych haftów była natura: rośliny, kwiaty, owoce, niekiedy egzotyczne zwierzęta, odtwarzane wiernie lub fantazyjnie przekształcane. Ornament roślinny dominował w dekoracji ubiorów, w tym szat liturgicznych.

Motywy roślinne
Przykładem tego zjawiska jest wspaniała kapa, uszyta z tkaniny haftowanej w motywy przeplatających się gałązek kwiatowych, wśród których umieszczono sylwetki papug i rajskich ptaków.

Motywy haftów rozpowszechniały się szybko dzięki wzornikom drukowanym od początku XVI wieku. Zaczerpnięte z nich kwiatowe i geometryczne desenie, ozdobne monogramy, dekoracyjne szlaki odnajdujemy na haftowanych próbnikach, świadectwie domowej edukacji dziewcząt.

Symbole władzy
Ubiory koronacyjne często zdobiono haftami o motywach heraldycznych. Prezentowany płaszcz koronacyjny Augusta III Wettyna dekorowany jest haftem o wyłącznie roślinnym ornamencie, naśladującym desenie modnych tkanin z lat dwudziestych i trzydziestych XVIII wieku.

Wyrafinowany, pokrywający całą powierzchnię ubioru wzór zachwyca fakturalnym bogactwem złotych i srebrnych nici.

WARSZTAT KONSERWATORA. W PRACOWNI KONSERWACJI TKANIN
Im bardziej złożony wzór haftu, tym większym wyzwaniem staje się jego konserwacja. Plecy ornatu zdobi haftowana wypukło preteksta w formie krzyża. Przedstawiono na niej drzewo Jessego z postaciami Joachima i Anny, Marii, Chrystusa na krzyżu oraz Boga Ojca.

Podczas konserwacji haftu wykonano rekonstrukcję części twarzy jednej z postaci. Uzupełniono ubytek pergaminowej maski tworzącej wypukłość nosa.

Ten ornat, haftowany kolorową przędzą wełnianą w motywy roślinne, wymagał stabilizacji haftu i tkaniny po oczyszczeniu na mokro. Ułożenie i rozprostowanie nici haftu odbywa się przy pomocy szpilek entomologicznych. Każdy rodzaj tekstyliów wymaga indywidualnego podejścia konserwatorskiego.

Zobacz co jeszcze kryje się w Magazynie i Pracowni Konserwacji Tkanin MNW.

UBIORY I AKCESORIA MODY
Soczysta zieleń tkaniny, z której uszyty został frak, stanowi piękne tło dla barwnego haftu, którego główny motyw tworzą bukieciki złożone z traw, kłosów i delikatnych polnych kwiatów.

Skarbnicą wiedzy na temat osiemnastowiecznych haftów jest dzieło L'art du brodeur Charlesa Germaina de Saint-Aubina (1721–1786), w którym autor opisał stosowane wówczas techniki i ściegi hafciarskie, narzędzia i materiały, a także opublikował wzory popularnych deseni.

Osiemnastowieczne hafty kamizelek wyglądały czasem jak malarskie miniatury. Wzory zaprojektowane przez artystów odzwierciedlały modne tendencje oraz współczesne imaginarium: aktualne tematy, wydarzenia, a niekiedy bohaterów przedstawień teatralnych.

Haftowany portfel na listy to imieninowy prezent dla króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, ofiarowany mu przez warszawskie szarytki. Monogram, a zwłaszcza herb, stanowił często główny motyw dekoracyjny tego typu drobiazgów.

Jasnokremowy, haftowany pas kontuszowy był prawdopodobnie przeznaczony na uroczystość zaślubin. Dekoracyjny haft powtarza motywy znane z pasów tkanych...

... krzaczki kwiatowe w zakończeniach, wić roślinną w obrzeżeniach, a także znajdujące się w środkowej części motywy dużych kropek, nazywane szelążkami. Zróżnicowanie ornamentu i kolorystyki świadczy o tym, że pas składano na pół, by w ten sposób eksponować raz jedną, raz drugą stronę, podobnie jak w pasach tkanych.

MISTRZOSTWO WARSZTATU
<i>Fichu</i>, chusteczka do okrywania dekoltu i ramion, była charakterystycznym elementem kobiecego ubioru w XVIII wieku. Tego rodzaju eleganckie akcesoria szyto z delikatnych płócien, gazy, muślinu i ozdabiano haftowaną dekoracją.

Pochodząca z muzealnej kolekcji chusteczka z cienkiej, jedwabnej gazy pokryta jest wzdłuż brzegów bogatym haftem. Kwiatowy wzór wykonano nićmi jedwabnymi oraz kilkoma rodzajami nici metalowych.

Rękawiczki z cienkiej, miękkiej skórki były prawdopodobnie uzupełnieniem kobiecego stroju do jazdy konnej. Zdobi je delikatny haft z popularnym w XVIII wieku motywem barwnego rajskiego ptaka, siedzącego na ulistnionej gałązce.

MOTYWY Z RÓŻNYCH STRON ŚWIATA
Kobiece suknie domowe także ozdabiano bogatymi haftami. W przypadku prezentowanego ubioru jest to motyw drzewa życia, zaczerpnięty z drukowanych tkanin indyjskich, tzw. chintzów.

Zakaz ich importu do Europy nie wpłynął na popularność tego wzoru, obecnego także w dekoracjach haftowanych makat i szat liturgicznych.

Pantofelki te pokazują fascynację Europejczyków sztuką i rzemiosłem Dalekiego Wschodu. Modny kształt, a także wykonana w Chinach haftowana dekoracja czyniła z nich niezwykle wyrafinowane akcesorium dworskiej mody.

Wschodnie ornamenty często pojawiały się w zachodnioeuropejskiej sztuce dekoracyjnej. Na prezentowanej kamizelce widzimy zgeometryzowane motywy fantazyjnych palmet, inspirowane sztuką Dalekiego Wschodu.

Rzadki przykład monochromatycznej haftowanej dekoracji na czerwonym atłasie. Ten intensywny kolor jest charakterystyczny dla ubiorów pierwszej połowy XVIII wieku. W drugiej połowie stulecia kolory stały się bardziej wyrafinowane, a miejsce czerwieni zajął róż w ciepłym odcieniu przypominającym kolor langusty.

TRZY KOLORY: BIAŁY
Ten rodzaj haftu – roślinne ornamenty, misterne ażury – zmieniają białą powierzchnię surowego płótna w wyrafinowaną i elegancką materię.

Krój tego dziecięcego kaftanika nawiązuje do szustokoru, męskiego ubioru wierzchniego, modnego w pierwszej połowie XVIII wieku.

Haft, wykonany białą lnianą nicią na delikatnym płótnie, jest przykładem tzw. koronki drezdeńskiej, point de saxe.

Określenie pochodzi z początku XX wieku i powstało ze skojarzenia białego haftu z modnymi w pierwszej połowie XVIII wieku koronkami o rozbudowanych, kwiatowych wzorach i dekoracyjnych tłach wypełnionych drobnym ornamentem. Ten charakterystyczny typ białego haftu rozwinął się w Saksonii w XVIII wieku.

Suknia uszyta z przejrzystej, białej gazy jest przykładem dworskiego ubioru z początku XIX wieku. Należała do królowej Luizy (1776–1810), żony władcy Prus, Fryderyka Wilhelma III. Suknię zdobią motywy palmet, koszyczków z kwiatami i drobnych kropeczek, haftowane białą, bawełnianą nicią.

Skromny kołnierzyk damskiej bluzki ozdobiony jest ażurowym, geometrycznym, białym haftem. Wraz z mankietami stanowił eleganckie wykończenie kobiecego ubioru.

ZRÓB TO SAM(A)
Pomocą dla pań, które pragnęły ozdobić strój, chusteczkę lub tzw. patarafkę, czyli niezbędną w dziewiętnastowiecznym domu podkładkę pod wazonik lub filiżankę, były drukowane w prasie tablice z wzorami haftów. Pokazują one zarówno ściegi, jak i różnorodność motywów i ozdabianych nimi akcesoriów.

Fascynacja sztuką ludową w latach dwudziestych XX wieku widoczna jest we wzorach powstających wówczas tkanin dekoracyjnych. Ludowe desenie pojawiają się także w drukowanych wzornikach haftów.

Haft był jedną z ulubionych technik zdobienia ubiorów przez projektantów mody w latach dwudziestych XX wieku. Do najpopularniejszych i najbardziej efektownych należały hafty koralikami, którymi dekorowano suknie, płaszcze, a także eleganckie akcesoria, na przykład torebki.

Twórców haftów ograniczały jedynie moda i wyobraźnia... a czy one mają granice?

The National Museum in Warsaw
Autorzy: artykuł

Kuratorki pokazu:
Ewa Orlińska-Mianowska, Zbiory Sztuki Zdobniczej MNW, Kolekcja Tkanin
Monika Janisz, Zbiory Sztuki Zdobniczej MNW, Kolekcja Tkanin

Współpraca:
Jolanta Latkowska-Romaniuk, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW
Wanda Antos, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW
Grażyna Kowalska, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW
Mirosława Machulak, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW
Anna Szczypka, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW
Aleksandra Wróbel, Pracownia Konserwacji Tkanin MNW

Kurator GCI:
Magdalena Majchrzak

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Przetłumacz z Google
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil