6 cze 1944

Dzień D

Imperial War Museums

6 czerwca 1944 r. rozpoczęła się największa jak do tej pory operacja połączonych sił morskich, lądowych i powietrznych. D-Day (Dzień D) na wybrzeżu Normandii zapoczątkował kampanię o kryptonimie „Overlord”. Operacja ta ostatecznie doprowadziła do zwycięstwa aliantów w Europie w maju 1945 r.

Przygotowania do wyzwolenia Zachodniej Europy rozpoczęły się wkrótce po ewakuacji oddziałów alianckich z Dunkierki w 1940 roku.

Przed końcem 1941 r. Związek Radziecki i Stany Zjednoczone przyłączyły się do Wielkiej Brytanii, tworząc „Wielką Koalicję” przeciw Hitlerowi. W 1943 r. alianci spotkali się w Teheranie, by opracować wspólną strategię.

Ta ekspozycja skupia się na wysiłku planistycznym, jaki trzeba było podjąć, by operacja Overlord zakończyła się sukcesem. Obrazuje też wydarzenia z samego lądowania w Normandii.

Ofensywa na plażę Sword, 6 czerwca 1944 r.

W listopadzie 1943 r. alianci spotkali się w Teheranie, by opracować wspólną strategię. Wielka Brytania i Stany Zjednoczone zgodziły się rozpocząć wiosną atak przez Kanał La Manche. Związek Radziecki domagał się powstania drugiego frontu na Zachodzie od lipca 1941 roku. 

„Wielka Trójka” w Teheranie, 1943 r.

W grudniu 1943 r. utworzono zespół dowodzenia, który miał opracować strategię ofensywy i kierować alianckimi siłami powietrznymi, morskimi i lądowymi w czasie zbliżającej się inwazji. Głównodowodzącym Alianckich Sił Ekspedycyjnych został generał Dwight D. Eisenhower.

Litera D w angielskiej nazwie operacji „D-Day” oznacza po prostu „dzień”. Wojskowi planiści używali określeń „D-Day” i „H-Hour”, by oznaczyć termin zbliżającej się operacji, gdy dokładną datę i godzinę trzeba było jeszcze potwierdzić lub gdy były one tajemnicą.

Zespół dowodzenia, 1944 r.
Generał Dwight D. Eisenhower

Marszałek sił powietrznych sir Arthur Tedder został Zastępcą Naczelnego Dowódcy.

Admirał sir Bertram Ramsay został naczelnym dowódcą Alianckich Sił Marynarki Wojennej. 

Frederick Morgan otrzymał funkcję szefa sztabu podlegającego naczelnemu dowódcy Sił Alianckich. 

Sir Arthur Tedder
Sir Bertram Ramsay
Frederick Morgan

Generał Sir Bernard Montgomery, Głównodowodzący 21. Grupy Armii, dowodził wszystkimi siłami lądowymi aliantów podczas ofensywy w Normandii. 

Dowódca sił powietrznych Sir Trafford Leigh Mallory został mianowany naczelnym dowódcą Alianckich Powietrznych Sił Ekspedycyjnych. 

Sir Bernard Montgomery
Sir Trafford Leigh Mallory

Powodzenie lądowania w Normandii zależało od dokładnego przygotowania całej operacji. Fabryki w Wielkiej Brytanii pracowały pełną parą, produkując ogromne ilości broni, amunicji i wyposażenia dla sił przeprowadzających inwazję. Swoich wyjątkowych umiejętności i wiedzy użyczyli bardzo różni specjaliści.

Zgromadzono szczegółowe informacje o niemieckich fortyfikacjach, ukształtowaniu terenu i warunkach pogodowych. Wynalazcy i inżynierowie zaprojektowali specjalny sprzęt, który miał pomóc siłom bezpieczniej wylądować w Normandii.

Niemcom przekazywano fałszywe informacje, by odwrócić ich uwagę od rzeczywistego miejsca inwazji. 

Przygotowania do lądowania w Normandii, Richard Eurich
Imitacja barki desantowej 
Pułkownik J. M. Stagg, Główny Oficer Meteorolog w RAF 
Kombinezon ochronny noszony przez członka Grup Pilotażowych Operacji Połączonych
Cenzurowanie poczty przez WRNS, Thomas Hennell 

Na potrzeby lądowania w Normandii zaprojektowano wiele specjalnych statków. Oprócz pancernych barek desantowych powstały małe barki szturmowe i ogromne okręty desantowe. 

Żeńska Służba Pomocnicza w Lotnictwie Królewskim Wielkiej Brytanii (WAAF) powstała w czerwcu 1939 roku, by odciążyć wojska RAF wykonujące zadania na linii frontu. W 1943 r. w WAAF-ie służyło 182 000 osób.

Pancerna barka desantowa
Pojazd pancerny Churchill AVRE
Członkinie WAAF-u pakujące spadochrony, które zostaną użyte podczas inwazji na Normandię

Alianci nie mogli zakładać, że uda im się zdobyć port, który nie ulegnie żadnym zniszczeniom. Dlatego też zaplanowali zbudowanie dwóch sztucznych portów – jednego w sektorze brytyjskim i jednego w amerykańskim. Każdy miał być zmontowany z 400 gotowych części. 

Każdemu elementowi portu Mulberry nadano nazwę kodową. Części pławne pomostu (Whales) oraz drogi do brzegu unosiły się i opadały w rytm pływów na ruchomych palach (Spuds). Funkcje obronne pomostu spełniały zanurzone betonowe skrzynie na amunicję (Phoenixes), pływające stalowe zbiorniki (Bombardons) oraz zatopione statki-blokady (Corncobs), które tworzyły barierę zewnętrzną (Gooseberry). 

Sztuczny port Mulberry w Arromanches
Model części portu Mulberry

Od lutego 1944 r. alianckie samoloty bombardowały francuską sieć drogową i kolejową, by odizolować obszar inwazji i zapobiec szybkiemu przemieszczeniu się niemieckiego wsparcia i sprzętu.

W celu ukrycia faktu, że desant odbędzie się w Normandii, zaatakowano wiele innych celów w północnej Francji. 5 czerwca o zmierzchu bombowce RAF zaczęły zrzucać nad Kanałem La Manche wiązki pociętej w paski folii metalowej (kryptonim „Window” – Okno), by oszukać niemieckie radary.

W Dniu D alianckie siły lotnicze wykonały ponad 14 000 lotów bojowych wspierających lądowanie wojsk, a Luftwaffe prawie nie stawiało oporu. We wczesnych godzinach porannych 6 czerwca trzy alianckie dywizje lotnicze dokonały transportu oddziałów przy użyciu spadochronów i szybowców w celu zajęcia i ochrony skrzydeł plaż objętych inwazją. 

Przygotowywanie lotniczych sił wsparcia
Paski folii metalowej, kryptonim „Okno”
Odprawa przed inwazją
Prywatne dokumenty S. R. Verriera

Aby bronić wybrzeża przed możliwą inwazją wojsk alianckich, Niemcy wybudowali ogromne fortyfikacje zwane Wałem Atlantyckim. Składały się na nie betonowe bunkry i stanowiska strzelnicze.

Gdy na początku 1944 r. feldmarszałek Erwin Rommel objął dowództwo sił niemieckich od Niderlandów po rzekę Loarę, obrona została wzmocniona – szczególnie w sektorach w pobliżu Kanału La Manche.

Bunkier, C. A. Russell
Inspekcja Wału Atlantyckiego

Do połowy maja 1944 r. na plaży rozłożono 6 500 000 min i zainstalowano ponad 500 000 przeszkód. W rejonie Normandii do sił zbrojnych należeli głównie żołnierze niemieckiej 716 Dywizji Piechoty, w której służyli polscy i rosyjscy poborowi. 

Jednak 6 czerwca 1944 r. w okolicach plaży Omaha szkolenie na wypadek inwazji odbywali zaprawieni w boju żołnierze niemieckiej 352 Dywizji Piechoty.

Obrona na plaży
Zaminowana Zatoka Sekwańska

Morska część operacji „Overlord” pod wodzą admirała sir Bertrama Ramsaya otrzymała kryptonim „Neptun”.

Do czerwca 1944 r. do portów południowej Anglii sprowadzono prawie 7000 okrętów wojennych, barek desantowych i innych jednostek pływających. Trałowce oczyściły Kanał La Manche z min. W dzień desantu, oprócz bombardowania sił zbrojnych obrony wybrzeża, dwa morskie oddziały specjalne przetransportowały na plaże Normandii dwie dywizje brytyjskie, dwie amerykańskie i jedną kanadyjską.

Siły morskie zapewniły wsparcie ogniowe dla armii i dbały o to, by przyczółek desantowy miał zapasy. Wiele barek desantowych zatopiono lub zniszczono, ale zanim zapadła noc, alianci przerzucili na brzeg ponad 132 000 żołnierzy.

Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

Tę wiadomość od admirała sir Bertrama Ramsaya, naczelnego dowódcy alianckich sił morskich, odczytano żołnierzom na krótko przed wyruszeniem na plaże objęte inwazją.

 

Plażę Juno zaatakowała kanadyjska 3 Dywizja. Plaża była dobrze broniona ze stanowisk artyleryjskich i usiana przeszkodami, które spowalniały atak. Desant opóźniło wzburzone morze. Niemcy otworzyli ogień już w momencie wylądowania kanadyjskiej piechoty i w pierwszej grupie natarcia było wiele ofiar.

Wiadomość od admirała sir Bertrama Ramsaya
Zezwolenia wydane w związku z plażą Juno
Oddziały kanadyjskie na plaży Juno
Plaża Jig
Oddziały amerykańskie na plaży Utah
List oficera torpedowego, porucznika R. MacNaba 
Oznaczenie formacji w Armii Brytyjskiej 
Oddziały na lądzie niedaleko St. Gabriel
Podejście do plaży Gold
Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii
Podejście do plaży Sword
Górna część munduru oficera służącego na krążowniku HMS Belfast 
List mata A. Jonesa przebywającego na pokładzie krążownika HMS Belfast  
Krążownik HMS Belfast ostrzeliwujący niemieckie pozycje, Ver-sur-Mer
Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

W Dniu D na plaże dotarł wraz z falami szturmowymi wojskowy personel medyczny. Rannym udzielano pierwszej pomocy i zabierano z powrotem przez Kanał na okrętach desantowych. Szpitale wojskowe w całej Wielkiej Brytanii były postawione w stan najwyższej gotowości, by umożliwić przyjmowanie rannych.

Gdy przyczółek desantowy został zabezpieczony, założono szpitale polowe w Normandii. Żeńskie służby pielęgniarskie przedostawały się przez kanał, by zająć się ofiarami.

Prywatne dokumenty panny M. E. Littleboy – kierowcy karetki stacjonującej podczas lądowania w Normandii na wyspie Wight 
Opatrywanie rannego żołnierza

Do północy Dnia D na plażach Gold, Juno i Sword wylądowało 75 000 żołnierzy. Około 3000 z nich poległo, odniosło rany lub zostało uznanych za zaginionych. Na plaży Utah wylądowało 23 250 żołnierzy, z czego zginęło nie więcej niż 250. Wśród 34 000 żołnierzy amerykańskich, którzy wylądowali na plaży Omaha, gdzie Niemcy stawiali najzacieklejszy opór, było około 2000 ofiar – duży procent całkowitych strat aliantów w dniu inwazji.

Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

6 czerwca alianci stracili w sumie około 10 200 ludzi. Liczba ta była niższa niż spodziewali się planiści i dowódcy, ale każda śmierć oznaczała smutną stratę dla rodzin i towarzyszy broni.

Amerykański cmentarz niedaleko plaży Omaha
Autorzy: artykuł

Project Lead — Carolyn Royston
Technical Manager — Jeremy Ottevanger
Exhibition Curator — Amanda Mason
Exhibition Content Developer — Jesse Alter

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Przetłumacz z Google
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil