6 cze 1944

Dzień D

Imperial War Museums

6 czerwca 1944 r. rozpoczęła się największa jak do tej pory operacja połączonych sił morskich, lądowych i powietrznych. D-Day (Dzień D) na wybrzeżu Normandii zapoczątkował kampanię o kryptonimie „Overlord”. Operacja ta ostatecznie doprowadziła do zwycięstwa aliantów w Europie w maju 1945 r.

Przygotowania do wyzwolenia Zachodniej Europy rozpoczęły się wkrótce po ewakuacji oddziałów alianckich z Dunkierki w 1940 roku.

Przed końcem 1941 r. Związek Radziecki i Stany Zjednoczone przyłączyły się do Wielkiej Brytanii, tworząc „Wielką Koalicję” przeciw Hitlerowi. W 1943 r. alianci spotkali się w Teheranie, by opracować wspólną strategię.

Ta ekspozycja skupia się na wysiłku planistycznym, jaki trzeba było podjąć, by operacja Overlord zakończyła się sukcesem. Obrazuje też wydarzenia z samego lądowania w Normandii.

Commandos on board a landing craft on their approach to Sword Beach, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Ofensywa na plażę Sword, 6 czerwca 1944 r.

W listopadzie 1943 r. alianci spotkali się w Teheranie, by opracować wspólną strategię. Wielka Brytania i Stany Zjednoczone zgodziły się rozpocząć wiosną atak przez Kanał La Manche. Związek Radziecki domagał się powstania drugiego frontu na Zachodzie od lipca 1941 roku. 

Josef Stalin, President Franklin Roosevelt and Prime Minister Winston Churchill at Tehran, 1943, Kolekcja: Imperial War Museums
„Wielka Trójka” w Teheranie, 1943 r.

W grudniu 1943 r. utworzono zespół dowodzenia, który miał opracować strategię ofensywy i kierować alianckimi siłami powietrznymi, morskimi i lądowymi w czasie zbliżającej się inwazji. Głównodowodzącym Alianckich Sił Ekspedycyjnych został generał Dwight D. Eisenhower.

Litera D w angielskiej nazwie operacji „D-Day” oznacza po prostu „dzień”. Wojskowi planiści używali określeń „D-Day” i „H-Hour”, by oznaczyć termin zbliżającej się operacji, gdy dokładną datę i godzinę trzeba było jeszcze potwierdzić lub gdy były one tajemnicą.

Meeting of the Supreme Command, Allied Expeditionary Force in London, 1 February 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Zespół dowodzenia, 1944 r.
Henry Carr, General Dwight D Eisenhower (1943) painting, oil on canvas, 1943, Kolekcja: Imperial War Museums
Generał Dwight D. Eisenhower

Marszałek sił powietrznych sir Arthur Tedder został Zastępcą Naczelnego Dowódcy.

Admirał sir Bertram Ramsay został naczelnym dowódcą Alianckich Sił Marynarki Wojennej. 

Frederick Morgan otrzymał funkcję szefa sztabu podlegającego naczelnemu dowódcy Sił Alianckich. 

Air Chief Marshal Sir Arthur Tedder, photographed in Italy, 17 December 1943, Kolekcja: Imperial War Museums
Sir Arthur Tedder
Admiral Sir Bertram Ramsay KCB MVO Allied Naval Commander-in-Chief of the Expeditionary Forces, photographed at his London Headquarters at Norfolk House c. 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Sir Bertram Ramsay
Lieutenant General F E Morgan holding a press conference at headquarters, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Frederick Morgan

Generał Sir Bernard Montgomery, Głównodowodzący 21. Grupy Armii, dowodził wszystkimi siłami lądowymi aliantów podczas ofensywy w Normandii. 

Dowódca sił powietrznych Sir Trafford Leigh Mallory został mianowany naczelnym dowódcą Alianckich Powietrznych Sił Ekspedycyjnych. 

General Sir Bernard Montgomery in England, 1943, Kolekcja: Imperial War Museums
Sir Bernard Montgomery
Air Chief Marshal Sir Trafford Leigh-Mallory, Commander-in-Chief of the Allied Expeditionary Air Force, looks down on Normandy from a Douglas Dakota aircraft, June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Sir Trafford Leigh Mallory

Powodzenie lądowania w Normandii zależało od dokładnego przygotowania całej operacji. Fabryki w Wielkiej Brytanii pracowały pełną parą, produkując ogromne ilości broni, amunicji i wyposażenia dla sił przeprowadzających inwazję. Swoich wyjątkowych umiejętności i wiedzy użyczyli bardzo różni specjaliści.

Zgromadzono szczegółowe informacje o niemieckich fortyfikacjach, ukształtowaniu terenu i warunkach pogodowych. Wynalazcy i inżynierowie zaprojektowali specjalny sprzęt, który miał pomóc siłom bezpieczniej wylądować w Normandii.

Niemcom przekazywano fałszywe informacje, by odwrócić ich uwagę od rzeczywistego miejsca inwazji. 

Przygotowania do lądowania w Normandii, Richard Eurich
Dummy landing craft moored in southern England before D-Day, Kolekcja: Imperial War Museums
Imitacja barki desantowej 
Group Captain J M Stagg, Chief Meteorological Officer with the Royal Air Force, responsible for forecasting weather conditions for D-Day, Kolekcja: Imperial War Museums
Pułkownik J. M. Stagg, Główny Oficer Meteorolog w RAF 
Protective suit worn by Lieutenant Rollo Mangnall RNVR of the Combined Operations Pilotage Parties (COPP), Kolekcja: Imperial War Museums
Kombinezon ochronny noszony przez członka Grup Pilotażowych Operacji Połączonych
Thomas Hennell, WRNS Censoring Ships' Mail Portsmouth, 1944, watercolour drawing on paper, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Cenzurowanie poczty przez WRNS, Thomas Hennell 

Na potrzeby lądowania w Normandii zaprojektowano wiele specjalnych statków. Oprócz pancernych barek desantowych powstały małe barki szturmowe i ogromne okręty desantowe. 

Żeńska Służba Pomocnicza w Lotnictwie Królewskim Wielkiej Brytanii (WAAF) powstała w czerwcu 1939 roku, by odciążyć wojska RAF wykonujące zadania na linii frontu. W 1943 r. w WAAF-ie służyło 182 000 osób.

Tank Landing Craft in Southampton, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Pancerna barka desantowa
Churchill AVRE (Armoured Vehicle Royal Engineer) tank on display in Land Warfare at IWM Duxford, Kolekcja: Imperial War Museums
Pojazd pancerny Churchill AVRE
Members of the Women’s Auxiliary Air Force (WAAF) repair and pack parachutes for use by airborne troops during the Normandy invasion, 31 May 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Członkinie WAAF-u pakujące spadochrony, które zostaną użyte podczas inwazji na Normandię

Alianci nie mogli zakładać, że uda im się zdobyć port, który nie ulegnie żadnym zniszczeniom. Dlatego też zaplanowali zbudowanie dwóch sztucznych portów – jednego w sektorze brytyjskim i jednego w amerykańskim. Każdy miał być zmontowany z 400 gotowych części. 

Każdemu elementowi portu Mulberry nadano nazwę kodową. Części pławne pomostu (Whales) oraz drogi do brzegu unosiły się i opadały w rytm pływów na ruchomych palach (Spuds). Funkcje obronne pomostu spełniały zanurzone betonowe skrzynie na amunicję (Phoenixes), pływające stalowe zbiorniki (Bombardons) oraz zatopione statki-blokady (Corncobs), które tworzyły barierę zewnętrzną (Gooseberry). 

The ‘Mulberry Harbour’ at Arromanches, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Sztuczny port Mulberry w Arromanches
Model of section of Mulberry Harbour, Kolekcja: Imperial War Museums
Model części portu Mulberry

Od lutego 1944 r. alianckie samoloty bombardowały francuską sieć drogową i kolejową, by odizolować obszar inwazji i zapobiec szybkiemu przemieszczeniu się niemieckiego wsparcia i sprzętu.

W celu ukrycia faktu, że desant odbędzie się w Normandii, zaatakowano wiele innych celów w północnej Francji. 5 czerwca o zmierzchu bombowce RAF zaczęły zrzucać nad Kanałem La Manche wiązki pociętej w paski folii metalowej (kryptonim „Window” – Okno), by oszukać niemieckie radary.

W Dniu D alianckie siły lotnicze wykonały ponad 14 000 lotów bojowych wspierających lądowanie wojsk, a Luftwaffe prawie nie stawiało oporu. We wczesnych godzinach porannych 6 czerwca trzy alianckie dywizje lotnicze dokonały transportu oddziałów przy użyciu spadochronów i szybowców w celu zajęcia i ochrony skrzydeł plaż objętych inwazją. 

Aircraft prepared for the reinforcement of the British airborne assault on D-Day, assembled at Tarrant Rushton, Hampshire, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Przygotowywanie lotniczych sił wsparcia
"‘Window", Kolekcja: Imperial War Museums
Paski folii metalowej, kryptonim „Okno”
Men of 22nd Independent Parachute Company, 6th Airborne Division being briefed for the invasion, 4-5 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Odprawa przed inwazją
Private Papers of S R Verrier, Kolekcja: Imperial War Museums
Prywatne dokumenty S. R. Verriera

Aby bronić wybrzeża przed możliwą inwazją wojsk alianckich, Niemcy wybudowali ogromne fortyfikacje zwane Wałem Atlantyckim. Składały się na nie betonowe bunkry i stanowiska strzelnicze.

Gdy na początku 1944 r. feldmarszałek Erwin Rommel objął dowództwo sił niemieckich od Niderlandów po rzekę Loarę, obrona została wzmocniona – szczególnie w sektorach w pobliżu Kanału La Manche.

C A Russell, A Pill-box, St Aubin-sur-Mer, 1944, watercolour drawing on paper, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Bunkier, C. A. Russell
Field Marshal Erwin Rommel, commander of the German anti-invasion forces, inspecting German defences on the Atlantic Wall, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Inspekcja Wału Atlantyckiego

Do połowy maja 1944 r. na plaży rozłożono 6 500 000 min i zainstalowano ponad 500 000 przeszkód. W rejonie Normandii do sił zbrojnych należeli głównie żołnierze niemieckiej 716 Dywizji Piechoty, w której służyli polscy i rosyjscy poborowi. 

Jednak 6 czerwca 1944 r. w okolicach plaży Omaha szkolenie na wypadek inwazji odbywali zaprawieni w boju żołnierze niemieckiej 352 Dywizji Piechoty.

Reconnaissance photograph of beach defences in Normandy, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Obrona na plaży
Diagram of mines swept in Seine Bay 6 June 1944 to 31 July 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Zaminowana Zatoka Sekwańska

Morska część operacji „Overlord” pod wodzą admirała sir Bertrama Ramsaya otrzymała kryptonim „Neptun”.

Do czerwca 1944 r. do portów południowej Anglii sprowadzono prawie 7000 okrętów wojennych, barek desantowych i innych jednostek pływających. Trałowce oczyściły Kanał La Manche z min. W dzień desantu, oprócz bombardowania sił zbrojnych obrony wybrzeża, dwa morskie oddziały specjalne przetransportowały na plaże Normandii dwie dywizje brytyjskie, dwie amerykańskie i jedną kanadyjską.

Siły morskie zapewniły wsparcie ogniowe dla armii i dbały o to, by przyczółek desantowy miał zapasy. Wiele barek desantowych zatopiono lub zniszczono, ale zanim zapadła noc, alianci przerzucili na brzeg ponad 132 000 żołnierzy.

Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

Tę wiadomość od admirała sir Bertrama Ramsaya, naczelnego dowódcy alianckich sił morskich, odczytano żołnierzom na krótko przed wyruszeniem na plaże objęte inwazją.

 

Plażę Juno zaatakowała kanadyjska 3 Dywizja. Plaża była dobrze broniona ze stanowisk artyleryjskich i usiana przeszkodami, które spowalniały atak. Desant opóźniło wzburzone morze. Niemcy otworzyli ogień już w momencie wylądowania kanadyjskiej piechoty i w pierwszej grupie natarcia było wiele ofiar.

Special order of the day to the officers and men of the Allied Naval Expeditionary Force, 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Wiadomość od admirała sir Bertrama Ramsaya
Permits issued to Captain Peter Lucas, Assistant Military Landing Officer (RE), 7th Beach Group (7th Canadian Brigade, 3rd Canadian Division) on Juno Beach on D-Day, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Zezwolenia wydane w związku z plażą Juno
9th Canadian Infantry Brigade disembarking with bicycles from landing craft onto 'Nan White' sector of Juno Beach, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Oddziały kanadyjskie na plaży Juno
Plaża Jig
Troops of the US 7th Corps wading ashore on Utah Beach, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Oddziały amerykańskie na plaży Utah
Letter written by Lieutenant (Torpedo) Officer R MacNab from the cruiser HMS Glasgow describing the landings on Omaha Beach, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
List oficera torpedowego, porucznika R. MacNaba 
British Army formation badge for 3rd Infantry Division (the 'Iron Division') which landed as the left flank division around Ouistreham on D-Day, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Oznaczenie formacji w Armii Brytyjskiej 
Infantry of 50th Division moving forward near St Gabriel, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Oddziały na lądzie niedaleko St. Gabriel
Reconnaissance photograph showing Landing Craft (Tank) landing reinforcements and equipment in the Gold beach area, 6 June 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Podejście do plaży Gold
Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii
Commandos approach Sword Beach in a Landing Craft Infantry (LCI), Kolekcja: Imperial War Museums
Podejście do plaży Sword
Officer’s dress jacket worn by Lieutenant Peter Brooke-Smith RNVR who served in HMS Belfast during the Normandy landings, 1944, 1945-04-04, Kolekcja: Imperial War Museums
Górna część munduru oficera służącego na krążowniku HMS Belfast 
Letter from Able Seaman A Jones describes HMS Belfast’s bombardment in support of the D-Day landings., Kolekcja: Imperial War Museums
List mata A. Jonesa przebywającego na pokładzie krążownika HMS Belfast  
Starboard 4 inch guns of HMS Belfast open fire on German positions around Ver-sur-Mer on the night of 27 June 1945, Kolekcja: Imperial War Museums
Krążownik HMS Belfast ostrzeliwujący niemieckie pozycje, Ver-sur-Mer
Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

W Dniu D na plaże dotarł wraz z falami szturmowymi wojskowy personel medyczny. Rannym udzielano pierwszej pomocy i zabierano z powrotem przez Kanał na okrętach desantowych. Szpitale wojskowe w całej Wielkiej Brytanii były postawione w stan najwyższej gotowości, by umożliwić przyjmowanie rannych.

Gdy przyczółek desantowy został zabezpieczony, założono szpitale polowe w Normandii. Żeńskie służby pielęgniarskie przedostawały się przez kanał, by zająć się ofiarami.

Private Papers of Miss M E Littleboy, Kolekcja: Imperial War Museums
Prywatne dokumenty panny M. E. Littleboy – kierowcy karetki stacjonującej podczas lądowania w Normandii na wyspie Wight 
OPERATION OVERLORD (THE NORMANDY LANDINGS): D-DAY 6 JUNE 1944, Kolekcja: Imperial War Museums
Opatrywanie rannego żołnierza

Do północy Dnia D na plażach Gold, Juno i Sword wylądowało 75 000 żołnierzy. Około 3000 z nich poległo, odniosło rany lub zostało uznanych za zaginionych. Na plaży Utah wylądowało 23 250 żołnierzy, z czego zginęło nie więcej niż 250. Wśród 34 000 żołnierzy amerykańskich, którzy wylądowali na plaży Omaha, gdzie Niemcy stawiali najzacieklejszy opór, było około 2000 ofiar – duży procent całkowitych strat aliantów w dniu inwazji.

Materiał filmowy z komentowanej przez Amerykanów relacji z lądowania w Normandii

6 czerwca alianci stracili w sumie około 10 200 ludzi. Liczba ta była niższa niż spodziewali się planiści i dowódcy, ale każda śmierć oznaczała smutną stratę dla rodzin i towarzyszy broni.

German prisoners tending an American cemetery at St Laurient, France, near Omaha beach one year after D-Day, Kolekcja: Imperial War Museums
Amerykański cmentarz niedaleko plaży Omaha
Autorzy: artykuł

Project Lead — Carolyn Royston
Technical Manager — Jeremy Ottevanger
Exhibition Curator — Amanda Mason
Exhibition Content Developer — Jesse Alter

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil