OBIEKTY W ZBIORACH MUZEUM POLIN
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN

W 1945 roku na terenie dawnej dzielnicy żydowskiej w Warszawie były tylko ruiny. Dokładnie w miejscu budynku dawnych Koszar Artylerii Koronnej, gdzie w okresie funkcjonowania getta ustanowiono siedzibę Rady Żydowskiej, stoi budynek Muzeum Polin symbolizujący pamięć o polskich Żydach. W pamiątkach historycznych składających się na jego kolekcję są zaklęte biografie pokoleń Żydów. Przez lata współtworzyli oni polską historię, a pozostały po nich tylko przedmioty ocalone z Zagłady.

Przedmioty odziedziczone lub osierocone, czasem zupełnie anonimowe. Ich historie czekają na odkrycie.

Przed spalonym budynkiem dawnych Koszar Artylerii Koronnej, kwiecień 1946 r. 
Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN zostało otwarte w kwietniu 2013 r.
Łyżka znaleziona podczas wykopalisk na terenie byłego getta warszawskiego

W ruinach getta warszawskiego znaleziono także żeton deputatowy wydany przez poznańską gminę żydowską. Mógł należeć do przesiedleńców z Poznania. Do października 1940 r., gdy utworzono getto warszawskie, przesiedlono tam około 90 tysięcy Żydów z terenów włączonego do III Rzeszy Kraju Warty.

Żeton deputatowy znaleziony podczas wykopalisk na terenie byłego getta warszawskiego.

Kafel podłogowy znaleziony podczas budowy gmachu Muzeum Polin w okolicach ulic Bonifraterskiej i Muranowskiej. Może pochodzić z domu modlitwy znajdującego się przy ul. Muranowskiej 18/20, gdzie w okresie funkcjonowania getta urządzono schronisko dla przesiedleńców. Budynek został zburzony w 1943 r.

Kafel podłogowy znaleziony podczas wykopalisk na terenie byłego getta warszawskiego
Na krakowskim Kazimierzu, lata 30., fot. Tadeusz Przypkowski

„Szanowny Panie Inżynierze! Po wielu poszukiwaniach mam wrażenie, że odnalazłem miejsce Pańskiej pracy. Chciałbym odwdzięczyć się Panu i Jego Rodzinie za ocalenie nas” – pisał Stanisław (Salomon) Kaczergiński z Tel-Awiwu w 1953 r. do inżyniera Tarasiewicza, który wraz z rodziną ukrywał Kaczergińskiego, jego siostrę Miriam i jej syna Arona podczas wojny. Począwszy od 1953 r. korespondencja między rodzinami trwała nieprzerwanie do lat 70.

List Stanisława Kaczergińskiego ukrywanego podczas okupacji przez rodzinę Tarasiewiczów

Zdjęcie wysłane rodzinie Tarasiewiczów przez Kaczergińskich z dedykacją „Wybawicielom – wyraz uznania”. Z góry od lewej: Aron, syn Miriam Wasserman z domu Kaczergińskiej, Miriam Wasserman, na dole od lewej: Salomon Kaczergiński, Abraham Wasserman.

Zdjęcie rodziny Kaczergińskich.

„Jutro na pewno już nas nie będzie. Ja też błagam Panią o zabranie Lalusi[?], trzeba to uczynić jak najprędzej, gdyż każda chwila może być spóźniona”. Gryps ten Bronisława Perelmuter-Rapnicka wysłała do swojej polskiej szwagierki jesienią 1942 r. Prosi w nim o zaopiekowanie się 7-miesięczną córeczką, którą urodziła w więzieniu w Zamościu. Dziecko udało się uratować, matkę zamordowali Niemcy podczas jednej z licznych egzekucji, które miały miejsce w latach 1942-1943.

Grypsy więzienne przekazane przez Jolantę Polberg
Fragment wywiadu z Jolantą Polberg, darczyńcą Muzeum POLIN

Lalka w stroju cygańskim trafiła do Marii Seńczuk w czasie wojny. Przekazał ją handlarz rzeczami pochodzącymi z warszawskiego getta. W połowie lat 70. Maria oddała lalkę siostrze, Helenie. Po 30 latach Helena podarowała ją wnuczce, która przekazała obiekt Muzeum Polin.

Lalka z warszawskiego getta

Balsaminkę, czyli naczynie na wonne zioła używane podczas hawdali, obrzędu kończącego szabat, Kurt Weber odziedziczył po rodzicach. Najprawdopodobniej jego matka otrzymała przedmiot, przebywając na zesłaniu w Azji Środkowej, gdzie Weberowie trafili w okresie II wojny światowej.

Balsaminka odziedziczona przez Kurta Webera. Muzeum Historii Żydów Polskich Polin

Torebka wieczorowa, którą w 1925 r. Regina Horowitz dostała w prezencie od wujostwa podczas pobytu w Wiedniu, tuż przed wyjściem na koncert wirtuoza skrzypiec, Vášy Příhody. Zdeponowana u polskiej rodziny, torebka przetrwała wojnę. Odziedziczyła ją córka Reginy, Helena Schweitzer.

Torebka odziedziczona przez Helenę Schweitzer / Muzeum POLIN
Bilet na koncert odziedziczony wraz z torebką przez Helenę Schweitzer / Muzeum POLIN

Transparent “Potępiamy! Agresję Izraela!”, nawiązujący do izraelsko-arabskiej wojny sześciodniowej w 1967 roku. Potępienie Izraela przez Polskę było wstępem do kampanii antysemickiej w marcu 1968 r. W jej wyniku ok. 13.000 Żydów zostało zmuszonych do wyjazdu z Polski.

Transparent używany podczas kampanii antysyjonistycznej w Marcu 1968 r. / Muzeum POLIN

Transparent został wykorzystany podczas pochodu pierwszomajowego w 1968 r. w Warszawie. Uchwycił to na fotografii Roman Broniarek. W 2006 roku Malgorzata Ritterschild odnalazła ten transparent wyrzucony w piwnicy domu przy ulicy Nowolipki 12.

Pochód z okazji 1 maja 1968 r. Warszawa, fot. Roman Broniarek, zbiory Ośrodka Karta
Fragment wywiadu z Małgorzatą Ritterschild, darczyńcą Muzeum POLIN

Walizka podróżna, którą rodzina Merców zabrała ze sobą podczas wyjazdu z Polski 8 września 1969 roku. Decyzję o wyjeździe podjęli w wyniku kampanii antysemickiej  zapoczątkowanej w Marcu 1968 r.

Walizka należąca do rodziny emigrantów marcowych

Fotografia przedstawiająca Żydów na ulicy w przedwojennym Sosnowcu przysłana do Muzeum Polin wraz z listem od anonimowego darczyńcy: “Szanowni Państwo, gdzieś w latach 1968–1969 musiał mój przyjaciel opuścić Polskę. Pomogłem mu wówczas się spakować […] Wiadomo, nie wszystko można było ze sobą zabrać, przy rozstaniu pozostawił mi (załączone) zdjęcie, które miało dla niego ogromną wartość. Przekazuję je […] do Waszego muzeum. Może zrobicie z tego użytek. Myślę, że będzie to po myśli mojego (już nieżyjącego) przyjaciela”.

Fotografia ulicy w Sosnowcu przekazana przez anonimowego darczyńcę / Muzeum POLIN

Antykwariaty i portale aukcyjne w ostatnich latach zapełniły się przedmiotami, które świadczą o bogactwie dawnego życia żydowskiego w Polsce. Pozbawione właścicieli, osierocone w wyniku Zagłady przedmioty, znajdują swoje miejsce w kolekcji Muzeum Polin.

O przedstawionej na fotografii rodzinie Wolfa Kuszniewicza z Maniewicz na Wołyniu wiemy tylko tyle, ile zostało zapisane na odwrocie zdjęcia kupionego od kolekcjonera.

Fotografia rodziny Wolfa Kuszniewicza z Maniewicz na Wołyniu

Uczniowie jesziwy w Poniewieżu podczas przedstawienia purimowego w 1926 r. Jesziwa została założona w 1909 r. z inicjatywy rabina Rabinowicza. W okresie rozkwitu po 1919 r. stała się największą szkołą religijną na Litwie. Ponieważ w jesziwach studiowali wyłącznie chłopcy, jeden z nich przebrał się za królową Esterę, kluczową postać historii upamiętnianej podczas święta Purim.

Uczniowie jesziwy w Poniewieżu, 1926 r. / Muzeum POLIN

Puszka z Fabryki Cukrów Czekolady i Kakao S.A. „Branka” Lwów należącej do żydowskiego przedsiębiorcy, Maurycego Brandsteattera. Fabryka powstała w 1882 r. W okresie międzywojennym była jedną z największych wytwórni cukierniczych w Polsce.

Puszka na słodycze lwowskiej firmy „Branka”

Więcej obiektów z kolekcji Muzeum Polin można obejrzeć na stronie Centralna Baza Judaików: judaika.polin.pl

Jeżeli masz u siebie przedmioty związane z polskimi Żydami, możesz przyjść do Muzeum, by podzielić się z nami ich historią. Właśnie tą drogą spływają do nas obiekty będące podstawą kolekcji Muzeum.

Autorzy: artykuł

Kurator — Justyna Koszarska-Szulc, adiunkt muzealny
Kurator — Anna Mizera, Centralna Baza Judaików
Tłumaczenie na język czeski — Zuzanna Pydzikova
Tłumaczenie na język francuski — Aleksandra Kling
Tłumaczenie na język hiszpański — Aleksandra Smuga
Tłumaczenie na język rosyjski — Sebastian Tkacz

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil