Timișoara, de eerste vrije stad

TVR, The Romanian Public Broadcaster

" De menigte keek naar me op als hun leider, maar in werkelijkheid was ik de katalysator van hun woede."
László Tőkés

Het begin van de revolutie in Timișoara

Context:

Op 10 december kondigde parochiepriester László Tőkés bij zijn parochianen aan dat hij op 15 december door de politie uit zijn huis zou worden gezet en dat hij daarom niet de volgende dienst zou kunnen voordragen. Hij zou van Timișoara naar een parochie in het dorp Mineu (in de provincie Sălaj) worden gebracht. Hij vroeg zijn parochianen om hem te steunen bij zijn poging zich te verzetten tegen deze uitzetting. In de nacht van 10 december begonnen demonstranten tegen Ceaușescu de straten van Timișoara op te gaan.

Radu Tinu, voormalig plaatsvervangend president van de Securitate (Geheime politie) in het district Timiș, verklaarde dat Tőkés op 15 december was benaderd door buitenlandse diplomaten.

Op 15 december verzamelden een aantal parochianen zich vanaf acht uur 's ochtends rond de pastorie op het Mariaplein, waar parochiepriester László Tőkés woonde. Zij wilden proberen te voorkomen dat László Tőkés uit zijn huis werd gezet. De omvang van deze groep die de pastorie in de gaten hield, werd steeds groter. Rond het middaguur werden leden van de politie die op het Mariaplein waren gestationeerd, teruggetrokken om de situatie te sussen, vooral omdat de buitenlandse pers Tőkés in het vizier had gekregen. De Amerikaanse en Britse ambassade hadden vertegenwoordigers afgevaardigd naar Timișoara om de situatie in de gaten te houden en vast te leggen. Rond één uur 's middags stuurde het hoofd van de Securitate in Timiș, kolonel Traian Sima, een aantal agenten naar het gebied om de mensen achter de protestactie en de supporters van Tőkés te identificeren. Tegen vier uur 's middags hadden zich meer dan honderd mensen verzameld op het Mariaplein.

De menigte scandeert tegen Ceaușescu

16 december 1989

"Zonder dat ik ze had opgeroepen en zonder dat ik ervan wist, verschenen op de ochtend van de 15e ongeveer 150 tot 200 gereformeerde parochianen."

László Tőkés

Om acht uur 's ochtends werden de Ministers van het Districtcomité van de Roemeense Communistische Partij geïnformeerd dat er zich tussen de 300 en 400 mensen hadden verzameld op het Mariaplein.

Radu Bălan, Eerste Minister van het Districtcomité van Timiș van de Roemeense Communistische Partij, verklaarde dat hij een telefoontje van Nicolae Ceaușescu had ontvangen, waarin hem werd opgedragen de parochiepriester uit zijn huis te zetten.

Vanaf één uur 's middags begon het aantal mensen dat was samengekomen op het Mariaplein in Timișoara toe te nemen met demonstranten en overheidsvertegenwoordigers.

Kolonel Ion Deheleanu, hoofd van de politie in het Timiș-district, had zes officieren en onderofficieren opgedragen zich in burger onder de menigte te mengen. Tegen vijf uur 's middags was het aantal mensen op het Mariaplein gestegen tot een paar honderd.

De parochiepriester deed op 16 december een aantal pogingen om de menigte te laten vertrekken.

Op de avond van 16 december werd het verkeer op het Mariaplein tussen 17:20 en 17:30 uur 's avonds gestremd. Een aantal partij-activisten mengde zichzelf onder de demonstranten.

"Vroeg in de avond was het aantal demonstranten zo groot geworden dat zij het tramverkeer blokkeerden dat over het plein liep. Spontane sprekers klommen op de voertuigen en spraken de menigte toe."

Peter Siani-Davies "Revoluţia română din decembrie 89" [De Roemeense revolutie van december 1989]

Volgens de verslagen van Marius Mioc verschenen tussen zeven en acht uur brandweerwagens en militairen met schilden op het plein, waarna de demonstranten van het huis van Tőkés werden verdreven.

Op de brug die het Mariaplein met het stadscentrum verbindt, hergroepeerden zij zich. De militaire eenheden liepen met hun schilden over de brug en verdeelden de menigte in tweeën. Hierop werden groepen gevormd die richting het centrum liepen. Rond negen uur 's avonds gingen de straatlampen een paar minuten uit. De demonstranten die het Partijcomité bereikten, scandeerden anti-Ceaușescu en anticommunistische leuzen. Ook werd het wapen van de Roemeense Communistische Partij van de muur van het gebouw gehaald.

De menigte werd aangevallen door leden van de politie die waren uitgerust met schilden, wapenstokken en helmen. Rond tien uur 's avonds werden in eerste instantie 28 ongewapende politieleden naar de parochie gestuurd, waarna een interventiepeloton van 80 man met wapenstokken, helmen en een aantal brandweerwagens volgden. Ceauşescu belde generaal Iulian Vlad die nacht twee keer op, eenmaal om tien uur 's avonds en eenmaal om twee uur 's nachts. Hij vroeg de generaal welke maatregelen hij had genomen en beschuldigde hem dat hij te weinig had ondernomen. Generaal Milea ontving telefoontjes van de politieke leiders van Timișoara waarin hem werd gevraagd het leger te laten ingrijpen. Aanvankelijk ontliep de Minister van Defensie deze kwestie door te zeggen dat dit geen zaak voor militaire interventie was. Later zond hij vijf patrouilles uit zonder ammunitie en vervolgens nog eens tien patrouilles. 941 demonstranten werden aangehouden.

17 december 1989

Tussen drie en vijf uur 's nachts beval de president van de districtsrechtbank van Timiș de gedwongen uitzetting van parochiepriester Tőkés en zijn familie. Nicolae Ceaușescu gaf Vasile Milea het bevel een militaire parade te organiseren in Timișoara om burgers te ontmoedigen om te gaan protesteren.

Generaal Milea gaf aan 500 soldaten de opdracht om over vier routes in de stad parades te houden met een militaire fanfare. De militaire parade vond tussen tien uur en half twaalf 's ochtends plaats op de straten van Timișoara.

220 leden van de politie en de Securitate waren gewapend met lichte machinegeweren. Twee patrouilles van de Securitate en drie patrouilles van de grenswacht verzamelden zich rond elf uur 's ochtends bij het Partijcomité van het district.

Legertank

Om half twee 's middags gaf de Minister van Defensie, generaal Vasile Milea, het interventiebevel voor Timișoara, waarmee het gebruik van scherpe munitie werd toegestaan.

De noodtoestand werd uitgeroepen. Het bevel veronderstelde de aanwezigheid van een buitenlandse vijand, toespelingen makend op dreigende gewapende agressie en gaf aan dat militairen uitgerust moesten zijn met wapens en munitie.

Om vijf over half drie 's middag reden acht opleidingstanks en twee strijdtanks de straten op met munitie. De menigte probeerde de tanks tegen te houden. Er werden waarschuwingssalvo's afgevuurd en één van de tanks werd in brand gestoken.

Rond drie uur 's middag vielen de demonstranten het gebouw van het districtcomité van de Roemeense Communistische Partij en de gemeentelijke partij-organisatie aan. Een militaire tank werd in brand gestoken en mensen drongen in het hoofdkantoor van het comité binnen. De demonstranten gooiden foto's van de dictator, partijboeken en -vlaggen uit het raam. Ze vonden een vlag in een van de grote vergaderzalen en knipten het wapen van de partij eruit. Een jonge vrouw nam de vlag mee naar het balkon en zwaaide met de kapotte vlag naar de menigte die zich buiten het gebouw hadden verzameld. De demonstranten verzamelden zich op het Operaplein.

"Jullie hadden op hun moeten schieten, op hun voeten, en degene die neergingen, zouden worden opgesloten in de kerkers en zouden er nooit meer uitgekomen zijn."

Elena Ceaușescu

Politieauto

Rond half vijf 's middags werden de wapens van de soldaten op scherp gesteld. Er vonden conflicten plaats tussen de demonstranten en het leger en de demonstranten zetten een auto in brand. Majoor Vasile Joițoiu opende het vuur met een machinegeweer. De eerste slachtoffers vielen. Om half zes waren vijf tanks geblokkeerd op Calea Girocului door een barricade van trolleybussen die door de demonstranten waren aangehouden om te voorkomen dat de tanks het districtscomité konden bereiken.

Veel mensen konden van het Vrijheidsplein vluchten en zich aansluiten bij de menigte op het Operaplein en bij de kathedraal.

Rond kwart over zeven werd zonder enige waarschuwing vanuit alle richtingen het vuur geopend. De politie en de troepen van de Securitate patrouilleerden de hele nacht. Mobiele pelotons openden het vuur op de beweging op het Operaplein, Calea Girocului, Calea Aradului, Calea Șagului, Calea Buziaşului, de Decebal-brug, Traian-plein, het treinstation in Noord-Timișoara.

Volgens in 2008 gepubliceerde statistieken in Aantekeningen van de Revolutie werden op 17 december in Timișoara 63 mensen gedood en raakten 326 mensen gewond.

"Ik had jullie gezegd wat je moest doen... Jullie hadden moeten schieten! Jullie hadden één waarschuwingsschot moeten lossen en als ze niet waren gestopt, hadden jullie op hen moeten schieten."

Nicolae Ceaușescu

Credits: verhaal

Editor contributor — Lina Vdovîi
Editor contributor — Monica Paula Coman
Editor contributor — Alina Conţeanu
Editor contributor — George Gurescu
Editor arhive — Mihai Ciobanu
Operator film 16 mm — Carmen Draghici
Documentare foto — Irina Bartolomeu
Editor foto/ video — Silviu Panaite
Coordonator proiect — Dorian Stoica

Credits: alle media
Het uitgelichte verhaal kan in sommige gevallen zijn gemaakt door een onafhankelijke derde partij en kan afwijken van de standpunten van de hieronder vermelde instituten die de content hebben geleverd.
Vertalen met Google
Homepage
Verkennen
Dichtbij
Profiel