Tİmİșoara, İlk özgür şehİr

TVR, The Romanian Public Broadcaster

" Kalabalıktakiler bana sanki lidermişim gibi baktı, oysa gerçekte ben sadece onların öfkesinin bir esiriydim."
László Tőkés

Timișoara'da Devrimin Başlangıcı

İçerik:

10 Aralık tarihinde Protestan Papaz László Tőkés kilise cemaatine 15 Aralık günü milisler tarafından evinden çıkarılacağını ve bu nedenle bir sonraki ayinini yapamayacağını söyledi. Timișoara'daki görevinden alınarak Sălaj kasabasındaki Mineu köyüne gönderiliyordu. Evden çıkarılma kararına karşı direnişinde kilise cemaatinin kendisine destek olmasını istedi. 10 Aralık akşamı Çavuşesku karşıtı göstericiler Timișoara sokaklarına çıktı.

Securitate'nin Timiş kasabası eski Başkan Yardımcısı Radu Tinu, Tőkés'in 15 Aralık günü yabancı diplomatlarla bağlantı kurduğunu belirtti.

15 Aralık günü saat 08:00'dan itibaren Protestan Kilisesi cemaatinden küçük bir grup Tőkés'in görevden alınması kararına karşı çıkmak için papaz László Tőkés'in yaşadığı Maria Meydanı'ndaki papaz evi çevresinde toplandı. Papaz evinin çevresindeki kalabalık sürekli artıyordu. Tőkés yabancı basının da dikkatini çektiğinden saat 12:00 civarında durumu yatıştırmak amacıyla Maria Meydanı'nın çevresindeki milisler geri çekildi. Amerikan ve İngiliz elçilikleri olayları gözlemlemek ve kaydetmek için Timișoara'ya temsilciler göndermişti. Saat 13:00 civarında Timiş'teki Securitate'nin başı Albay Traian Sima protestoların ardındaki kişilerin ve Tőkés'in destekçilerinin kimliklerini belirlemek amacıyla bazı ajanlarını bölgeye gönderdi. Saat 16:00'ya doğru Maria Meydanı'nda yüzden fazla kişi toplandı.

Çavuşesku aleyhine slogan atan kalabalık

16 Aralık 1989

"Ayın 15'inin sabahında ben çağırmadan ve bana söylenmeden Protestan cemaatinden 150-200 kişi daha ortaya çıktı."

László Tőkés

Saat 08:00'da Romanya Komünist Partisi'nin Kasaba Komitesi Sekreterlerine Maria Meydanı'nda 300-400 kişinin toplandığı haberi geldi.

Romanya Komünist Partisi'nin Timiș Kasabası Birinci Sekreteri Radu Bălan, Nikolay Çavuşesku'dan bir telefon aldığını ve kendisine papazı evinden çıkarmasının emredildiğini belirtti.

Saat 13:00'dan itibaren Timișoara'da Maria Meydanı'nda toplanmış olan kalabalık, göstericilerin ve yetkililerin temsilcilerinin katılımıyla artmaya başladı.

Timiş Kasabası Milisleri Amiri Albay Ion Deheleanu, altı subayın ve astsubayların sivil kıyafetlerle kalabalığın arasına karışması emrini verdi. Saat 17:00 olduğunda Maria Meydanı'nda toplananların sayısı birkaç yüzü bulmuştu.

16 Aralık günü papaz kalabalığı dağıtmak için pek çok defa girişimde bulundu.

16 Aralık akşamı saat 17:20 - 17:30 arası Maria Meydanı'nda trafik durduruldu. Partiye bağlı bazı aktivistler göstericilerin arasına karıştı.

"Akşamın erken saatlerinde göstericilerin sayısı meydandaki tramvay trafiğini engelleyecek düzeye gelmişti. Kendiliğinden ortaya çıkan konuşmacılar araçların üzerine çıkarak kalabalığa sesleniyordu." Peter Siani – Davies "Revoluţia română din decembrie 89" [Aralık 1989 Romanya Devrimi]

Marius Mioc'un anlattıklarına göre, saat 19:00 ile 20:00 arasında itfaiye arabaları ile ellerinde kalkanlar bulunan askeri personel meydana yerleşti ve göstericiler Tőkés'in evinin çevresinden dağıtıldı.

Topluluk Maria Meydanı'nı şehir merkezine bağlayan köprüde yeniden bir araya geldi. Ellerinde kalkanlar bulunan milisler köprüye çıkıp kalabalığı ikiye ayırdı. Şehir merkezine doğru ilerleyen gruplar oluştu. Saat 21:00 civarında sokak lambaları birkaç dakika söndü. Çavuşesku ve komünizm karşıtı sloganlar atarak Parti Komitesine ulaşan göstericiler, binanın duvarındaki Romanya Komünist Partisi amblemini söktü.

Kalkan, sopa ve kasklarla donatılmış milisler topluluğa karşı saldırıya geçti. Saat 22:00'da öncelikle 28 silahsız milis papaz evine gönderildi, bunu, ellerinde polis sopaları ve kalkanlar bulunan, kask takmış 80 kişilik bir müdahale ekibi ve birkaç itfaiye aracı izledi. Çavuşesku o gece General Iulian Vlad'ı saat 22:00'da ve 02:00'da olmak üzere 2 defa arayarak hangi önlemleri aldığını sordu ve kendisini yeterli müdahalede bulunmamakla suçladı. General Milea'ya Timișoara siyasi liderlerinden telefonlar geliyordu ve ordunun müdahale etmesi isteniyordu. Başlarda Savunma Bakanı, bu konunun askerin müdahale edeceği bir konu olmadığını söyleyerek sorunu geçiştirmeye çalıştı. Daha sonra ise önce cephanesiz beş devriye, ardından da on devriye daha gönderdi ve 941 gösterici gözaltına alındı.

17 Aralık 1989

Saat 03:00 ile 05:00 arasında Timiş Kasabası Mahkeme başkanı, papaz Tőkés ve ailesinin evden zorla çıkarılmasını emretti. Nikolay Çavuşesku, Vasile Milea'ya emir vererek Timișoara'da halkı protestolardan caydırmak amacıyla birliklerin askeri bir geçit töreni düzenlemesini istedi.

General Milea 500 askerden oluşan iki birliğin askeri bando eşliğinde kentteki dört güzergahta yürüyüş yapması emrini verdi. Timișoara sokaklarındaki askeri geçit töreni saat 10:00 ile 11:30 arasında gerçekleşti.

Milislerden ve Securitate ajanlarından oluşan 220 kişide hafif makineli tüfekler bulunuyordu. Securitate'nin iki birliği ile sınır muhafızlarının üç birliği saat 11:00 civarında Kasaba Parti Komitesinin çevresini sardı.

Orduya ait bir tank

Saat 13:30'da Milli Savunma Bakanı General Vasile Milea, Timișoara'da gerçek cephane kullanılarak duruma müdahale edilmesi emrini verdi.

Acil durum ilan edildi. Emirde yabancı bir düşmanın mevcut olduğu varsayılıyordu, yakın bir silahlı saldırı fikri ima ediliyordu ve askeri personelin silahlar ve savaş cephaneleri ile donatılması bildiriliyordu.

Saat 14:25'te sekiz eğitim tankı ile iki muharebe tankı cephaneli olarak sokaklara çıkarılmıştı. Kalabalıktakiler tankları durdurmayı denedi. Uyarı atışları yapıldı ve tanklardan biri ateşe verildi.

Saat 15:00 civarında göstericiler Romanya Komünist Partisi Timiş Kasabası Komitesi binasına ve belediye parti örgütüne saldırdı. Askeri bir araç ateşe verildi ve Komite merkez binasına zor kullanılarak girildi. Göstericiler diktatörün resimleri ile partiye ait kitap ve bayrakları pencerelerden aşağı attı. Büyük toplantı odasında bir bayrak buldular ve üzerindeki armayı söktüler. Genç bir kadın bayrağı balkona çıkarıp binanın dışında toplanan kalabalığa doğru salladı. Protestocular Opera Meydanı'nda toplandı.

"Onlara ateş etmeniz gerekirdi, ayaklarına ateş etmeliydiniz ve yere düşenler yakalanıp hücrelere atılmalı ve hiç bırakılmamalıydı."

Elena Çavuşesku

Milis arabası

Saat 16:30 civarında askerlere gerçek cephane dağıtıldı. Göstericilerle ordu arasında çatışmalar meydana geldi ve göstericiler bir arabayı ateşe verdi. Binbaşı Vasile Joițoiu otomatik bir silahla ateş açtı. İlk kurbanlar yere düştü. Saat 18:30'da Calea Girocului'de beş tankın Kasaba Komitesine ulaşmasını engellemek isteyen göstericiler, troleybüslerle oluşturdukları bir barikatla tankları durdurdu.

Pek çok kişi Özgürlük Meydanı'ndan kaçmayı başararak Opera ve Katedral'deki kalabalığa katıldı.

Saat 19:15 civarında herhangi bir uyarı olmaksızın tüm yönlerden ateş açıldı. Milisler ve Securitate birlikleri gece boyunca devriye gezdi. Hareket halindeki devriyeler Opera Meydanı, Calea Girocului, Calea Aradului, Calea Șagului, Calea Buziaşului, Decebal Köprüsü, Traian Meydanı ve Timișoara Kuzey Tren İstasyonunda ateş açtı.

2008 yılında Devrim Defterleri içinde yayınlanan istatistiklere göre 17 Aralık tarihinde Timișoara'da 63 kişi ölmüş ve 326 kişi yaralanmıştır.

" Size ne yapmanız gerektiğini söylemiştim... Ateş etmeniz gerekiyordu! Bir uyarı ateşi açmanız, durmazlarsa da doğrudan üstlerine ateş etmeniz gerekiyordu."

Nikolay Çavuşesku

Hazırlayanlar: Hikaye

Editor contributor — Lina Vdovîi
Editor contributor — Monica Paula Coman
Editor contributor — Alina Conţeanu
Editor contributor — George Gurescu
Editor arhive — Mihai Ciobanu
Operator film 16 mm — Carmen Draghici
Documentare foto — Irina Bartolomeu
Editor foto/ video — Silviu Panaite
Coordonator proiect — Dorian Stoica

Katkıda bulunanlar: Tüm medya
Bazı durumlarda öne çıkan hikaye bağımsız üçüncü taraflarca yaratılmış olabilir ve aşağıda listelenmiş olan içeriği sağlayan kurumların görüşlerini her zaman temsil etmeyebilirler.
Google ile çevir
Ana Sayfa
İnceleyin
Etrafımda
Profil