Massaker der Unschuldigen

Von Massaker zu Plünderung: Die Umwandlung eines Meisterwerks

Touch & Hold

Volgens het Evangelie van Mattheüs gaf Koning Herodes, na het bericht van de geboorte van Jezus, opdracht om alle kinderen in Bethlehem onder de twee jaar te doden.

Bruegel situeert de gruweldaad in het Vlaanderen van zijn tijd, en daarom dragen de soldaten de karakteristieke kledij van het Spaanse leger en zijn Duitse huurlingen.

Voor dit onder de sneeuw bedolven dorpje met ijspegels aan de daken en de dichtgevroren vijver op de voorgrond, put Bruegel trouwens inspiratie uit zijn eigen ervaringen met de uitzonderlijk strenge winter van 1564-1565.

Bruegels Kindermoord te Bethlehem was een geliefde voorstelling, die door de kunstenaar zelf en door zijn zoon, Pieter Brueghel de Jonge, vele malen geschilderd is.

Kort nadat het doek geschilderd was, kwam het in het bezit van de keizer van het Heilige Romeinse Rijk, Rudolf II in Praag.
De vermoorde baby's werden overschilderd met details als balen stro, voedsel en dieren, zodat het schilderij niet zozeer een kindermoord als wel een plundering voorstelt.

De vlammen die in de lucht boven de huizen waren toegevoegd, werden in 1941 verwijderd, maar tijdens de volledige restauratie in 1988 is besloten om de omvangrijkste (en vanuit historisch oogpunt belangrijkste) wijzigingen - de dieren en levenloze voorwerpen die over de details van de vermoorde kinderen heen waren geschilderd - te behouden.
Het schilderij is een uniek voorbeeld van meervoudige narratieve lagen. We moeten elke episode van Bruegels schilderij afzonderlijk lezen.

Op de achtergrond, voor de kerk, probeert een vader zijn baby in veiligheid te brengen, maar de soldaat te paard op de brug achter hem en de vele vastgebonden paarden (hun berijders zijn waarschijnlijk de huizen aan het doorzoeken) suggereren dat hij hierin waarschijnlijk niet zal slagen.

Links op de achtergrond staat een soldaat tegen een muur te plassen.

Uitest links drijft een van de soldaten een paar vrouwen een huis binnen; vlakbij draagt een andere soldaat een baby (een van de weinige die niet overschilderd is) naar buiten, terwijl tegen de muur van hetzelfde huis enkele buren een huilende moeder lijken te troosten.

Verder naar rechts buigt een ontroostbare vrouw zich over haar dode baby in de sneeuw (overschilderd met een stapel hammen en kazen);

een echtpaar lijkt een soldaat te smeken om hun dochter te nemen in plaats van hun (met een gans of zwaan) overschilderde zoontje;

Een vrouw zit huilend neer op de grond met haar dode baby (veranderd in een bundel) op de schoot.

Een groep soldaten steekt met lansen naar een stapel (in vee veranderde) baby's om zich ervan te vergewissen dat ze allemaal dood zijn, terwijl vrouwen met afschuw wegrennen als een andere landsknecht een (met een everjong overschilderde) baby doodsteekt.

Naast haar protesteert een groep lelijk en belachelijk uitziende dorpelingen bij een jonge, elegant geklede heraut, die aanvankelijk het symbool van het Habsburgse vorstenhuis, een adelaar, op zijn tuniek droeg, later overschilderd met een simpele decoratie.

Helemaal rechts dringen soldaten een herberg binnen. Drie van hen klimmen door de openstaande luiken naar binnen,

een andere zwaait met een bijl, weer een andere houdt een stormram vast en een derde trapt een poort in.

Hierdoor komt een ijspegel los, die als een goddelijke wraak op zijn hoofd zal vallen.

Als we op de voorgrond van rechts naar links kijken zien we een in een bundel veranderde baby weggerukt worden van een moeder en haar dochter.

Twee generaties van een familie treuren om een baby die op het punt staat te worden doodgestoken (overschilderd met een kalf).

Links op de voorgrond achtervolgt een sergeant een wegvluchtende vrouw en kind. Deze groep is niet overgeschilderd, hoewel een deel wel verloren is gegaan toen de zijkant van het paneel ergens in de geschiedenis werd afgesneden.

De troep ridders in wapenrusting wordt aangevoerd door een man van wie de trekken eveneens zijn gewijzigd. In de andere versies van dit schilderij heeft hij de karakteristieke hangogen en lange baard van de Hertog van Alva, die de Nederlanden in opdracht van Filips II van Spanje van 1567-1573 met harde hand bestuurde.

Voordat het schilderij werd overschilderd, vertoonde de standaard die door een van deze soldaten werd vastgehouden nog vijf gouden kruisen op een witte ondergrond. Dat was het wapen van Jeruzalem, maar het werd ook af en toe gebruikt als embleem van Filips II van Spanje.

Massacre of the Innocents by Pieter Bruegel the ElderRoyal Collection Trust, UK

Credits: alle media
Het uitgelichte verhaal kan in sommige gevallen zijn gemaakt door een onafhankelijke derde partij en kan afwijken van de standpunten van de hieronder vermelde instituten die de content hebben geleverd.
Dit verhaal delen met vrienden
Vertalen met Google
Homepage
Verkennen
Dichtbij
Profiel