Verbinding van culturen: Chinezen uit Indonesië in Nederland

Al eeuwen geleden emigreerden Chinezen, handelaren afkomstig uit de zuidelijke Chinese provincies, naar de Indonesische archipel. Een deel van hen huwde met vrouwen uit het immigratieland, kregen er kinderen en bleven voorgoed. Nakomelingen van Chinese en Indonesische voorouders werden Peranakan Chinezen genoemd. Peranakan is afgeleid van het woord anak dat kind betekent. In hun cultuur zijn Chinese tradities vermengd met die uit de Indonesische archipel

Door de import van goederen, immigratie uit China en huwelijken van Chinezen met lokale Indonesische vrouwen raakten op de verschillende Indonesische eilanden Chinese en lokale tradities vermengd. Hierbij was sprake van een wisselwerking. Chinese ambachtslieden, zoals goud- en zilversmeden, meubelmakers en lakwerkers, introduceerden nieuwe technieken en versieringsmotieven in de Indonesische kunstnijverheid .

Peranakan Chinezen op hun beurt gingen vaak de taal van hun nieuwe vaderland spreken. Op Java droegen Peranakan vrouwen sarong en kebaya, die versierd waren met respectievelijk Chinees borduurwerk en de Javaanse batiktechniek. De heldere kleuren en decoraties met bijvoorbeeld vlinders en chrysanten waren geïnspireerd op de Chinese traditie.

Tussen 1860 en 1925 vond massale emigratie vanuit China plaats. Het waren nu vooral contractarbeiders die naar Indonesië kwamen. Vanaf het einde van de 19de eeuw mochten ook Chinese vrouwen naar Indonesië emigreren, waardoor gemengde huwelijken minder vaak voorkwamen.

Sinds het begin van de 20ste eeuw nam de sociale bovenlaag van de Chinezen ook tradities en gebruiken van de stedelijke elite in het voormalige Nederlands-Indië over. Zij genoten Nederlands onderwijs en lieten hun kinderen indien mogelijk in Nederland studeren. Na de Indonesische onafhankelijkheid en na de val van president Soekarno in 1966 emigreerde een deel van deze Chinese families naar Nederland, op weg naar een nieuwe toekomst.

Tot ongeveer 1920 trouwde men in Chinees bruidskostuum, dat leek op de officiële kleding die aan het Chinese keizerlijk hof werd gedragen. Deze gewoonte kwam overeen met de traditie die in veel Indonesische culturen voorkomt, waarbij het bruidspaar als koninklijk paar voor één dag (raja sehari) wordt beschouwd.

Na 1919 moesten huwelijken van Chinezen in Nederlands-Indië voldoen aan de Nederlandse wetgeving. Het werd toen ook gebruikelijker om in een westers pak en witte trouwjurk te trouwen.

Tot het begin van de 20ste eeuw werden huwelijken binnen de Peranakan gemeenschap gearrangeerd. Ouders zochten in hun kennissenkring naar een geschikte partner voor hun zoon of dochter of ze schakelden een huwelijksbemiddelaar in. Later koos men zijn of haar eigen huwelijkspartner, maar vroeg wel om goedkeuring van hun ouders.

Wanneer beide families instemden met het huwelijk, bracht de familie van de jongen een formeel bezoek aan de familie van het meisje en overhandigde diverse geschenken en gerechten. De familie van de bruid schonk op haar beurt onder meer kleding aan de bruidegom. Nadat de Chinese kalender was geraadpleegd, werd een gunstige datum voor het huwelijk bepaald.