Hieronim Bosch (ok. 1450-1516) i znaczenie wybranych symboli

Niderlandzki malarz i rysownik przełomu późnego gotyku i wczesnego renesansu północnego. Jego twórczość charakteryzuje złożona symbolika, dotycząca w wielu przypadkach grzeszności i niedoskonałości człowieka, poprzez swą zawiłość nie do końca jasna dla odbiorców. Malarstwo Boscha stanowiło pewną inspirację dla XX-wiecznych surrealistów. Powstało wiele teorii mających wyjaśnić jego wieloznaczne symbole oraz koszmarne stwory, łącznie z narkotykowym uzależnieniem, alchemią oraz przynależnością do tajemniczej sekty Bractwo Wolnego Ducha . Prawda jest chyba bardziej prozaiczna. Hieronim Bosch przedstawiał metafory i słowne gry, szukał inspiracji w ludowej tradycji i nauce Kościoła, odmalowywał lęki i nadzieje schyłkowego średniowiecza. Chciałbym pokazać kilka symboli na pracach Boscha dostępnych na Google Art Project. Mateusz Piela.

Przed synem marnotrawnym istnieją dwie możliwości - zwycięstwo nad grzechem, symbolizowanie przez dzięcioła, lub sowa, symbolizująca heretyckie praktyki.
Z jednej strony świętego Krzysztofa widnieje ryba, zgodnie z ludowym przysłowiem, symbol męskiego członka. Z drugiej, leci tajemniczy ptak, w tradycji ludowej uznawane za symbol rozpusty.
Jedno z wcześniejszych dzieł Boscha, jeszcze nie naładowane symbolami. Pojawia się jednak, w lewym dolnym rogu, charakterystyczna brzydota malowanych ludzi.
Wokół Jana widnieje wiele złych symboli - tajemniczy owoc i łupina oznaczają, zgodnie z folklorem, kłótnię oraz żeński organ płciowy. Z tyłu widać nieczyste zwierzę jakim jest świnia.
Sowa, w przeciwieństwie do współczesnych skojarzeń z mądrością, w czasach Boscha oznaczała raczej herezję i niewierzących, ale także filozofów, gdyż w starożytności jej znaczenie było bliskie naszemu.
Bosch miał wielu naśladowców chcących skorzystać na jego popularności, nie potrafili oni jednak tworzyć tak spójnych dzieł, często tylko skupiając się na powielaniu przedziwnych stworów.
W walce o duszę, zgodnie ze światopoglądem Boscha, wygra zło. Tylko trzy elementy obrazu - odtrącony anioł, zapomniany różaniec i maleńki krucyfiks - symbolizują boskie prawa.
Uderzająca na tym obrazie jest brzydota ludzi w porównaniu do Jezusa. W średniowieczu fizyczna szpetota oznaczała także złą duszę. Autor nie wychodził więc poza konwencję, lecz mocno ją rozbudował.
Ten drzewny stwór pojawia się w najsłynniejszym dziele Boscha, Ogrodzie ziemskich rozkoszy. Do dziś stanowi zagadkę. Znajdująca się jednak w środku tawerna była dla autora miejscem uosabiającym zło.
Praca inspirowana Boschem, wiele symboli się powtarza. Nóż - motyw falliczny, sowa - heretycki, kobza - instrument głupców. Karzeł być może nawiązuje do dziwnych istot w twórczości Boscha
Obraz nawiązujący do "Wozu z sianem". Jak u Boscha, anioły strącone z nieba zamieniają się przedziwne stwory, podobne do zwierząt u Boscha kojarzonych ze złem (ropuchy) czy przemijającą urodą (motyl).
Wśród ponad stu zobrazowanych przysłów, wiele znalazło się wcześniej o Boscha, jak np. "wieszać nocnik", "powiesić śledzia za skrzela", "wielkie ryby jedzą małe" czy świnia ma już przebity brzuch".
Translate with Google
Home
Explore
Nearby
Profile