Nikolaos RitzosEnd of the 15th century

Monastery of St. John the Theologian, Patmos, Greece

Monastery of St. John the Theologian, Patmos, Greece

The panaghiaria were –and still are- used to contain the “Virgin’s share” of the holy bread. They were also used in the ritual of the “Elevation of the Virgin”, which was celebrated in the refectory of coenobitic monasteries and refers to the appearance of the Virgin to the Apostles three days after the Dormition, while they were sharing the holy bread. During this ceremony, the hymns inscribed on both of these panaghiaria were sung.
On the first panaghiarion there is a depiction of the Virgin between two angels venerating her on one half and of the Hospitality of Abraham on the other, a subject common to the decoration of panaghiaria. The second has the Virgin Vlachernitissa and Christ as High Priest. The four scenes have a EucharistIc character, not only because the “Virgin’s share” derives from the "melismos" of the Holy Bread, but also because the refectory’s service follows the liturgy of the Eucharist.
The two elegant panaghiaria must come from the same workshop, though it seems that they were not painted by the same painter. Their style distinctively differs, as the first one is more painterly executed, with faces full of expression, while the second appears linear and conventional in its treatment. On both, the miniature execution has been done skillfully and with bright colours, refined chrysographies and fine shadow and light contrasts, characteristic of Cretan modelling.
Due to their high level of technique and art the works are associated with the circle of Andreas Ritzos and may possibly be connected with an archival source, as in 1499 a monk from Mount Sinai placed an order with the workshop of Nikolaos Ritzos (son of Andreas) for twenty-four icons, including 12 panaghiaria, to be sent to various Monasteries. One of the panaghiaria was destined for the Monastery of Patmos and may well be one of the two on display, making the attribution to the workshop of Nikolaos most probable.

Show lessRead more


  • Title: Panaghiaria
  • Date Created: End of the 15th century
  • Στοιχεία έργου: Παναγιάρια. Νικόλαος Ρίτζος (;), τέλη 15ου αιώνα.
  • Περιγραφή: Τα παναγιάρια είναι λειτουργικοί δίσκοι που χρησίμευαν για τη φύλαξη της μερίδας της Παναγίας από τον Άρτο του Μελισμού. Επίσης χρησιμοποιούνταν στην τελετή της Υψώσεως της Παναγίας που λάμβανε χώρα στην τράπεζα των κοινοβιακών μοναστηριών και αναφέρεται στην εμφάνιση της Παναγίας στους Αποστόλους τρεις μέρες μετά την Κοίμηση, ενώ μοιράζονταν τον Άρτο. Κατά τη διάρκεια της τελετής, ψέλνονταν οι ύμνοι που επιγράφονται στα δύο παναγιάρια. Στο πρώτο υπάρχει αναπαράσταση της Θεοτόκου ανάμεσα από τους αρχαγγέλους Γαβριήλ και Μιχαήλ στο ένα μέρος και της Φιλοξενίας του Αβραάμ στο άλλο, σκηνή συνηθισμένη στη διακόσμηση παναγιαρίων. Το δεύτερο φέρει την Παναγία Βλαχερνίτισσα και τον Χριστό ως Αρχιερέα. Οι τέσσερις σκηνές έχουν ευχαριστιακό χαρακτήρα, όχι μόνο διότι η μερίδα της Παναγίας προέρχεται από τον Μελισμό, αλλά και επειδή η λειτουργία στην τράπεζα ακολουθεί τη λειτουργία της Ευχαριστίας. Τα δύο παναγιάρια πρέπει να προέρχονται από το ίδιο εργαστήριο, αν και από διαφορετικό ζωγράφο. Η τεχνοτροπία τους διαφέρει αισθητά. Το πρώτο είναι περισσότερο ζωγραφικά αποδοσμένο, με πρόσωπα γεμάτα εκφραστικότητα, ενώ το δεύτερο διακρίνεται από γραμμική, συμβατική απόδοση. Και στα δύο, όμως, η εκτέλεση των μικρογραφιών είναι επιδέξια και με ζωντανά χρώματα, εκλεπτυσμένες χρυσογραφίες και λεπτές αντιθέσεις φωτός και σκιάς, χαρακτηριστικά της κρητικής τεχνοτροπίας. Λόγω της υψηλής τεχνικής και καλλιτεχνικής τους ποιότητας, τα έργα συνδέονται με τον κύκλο του Ανδρέα Ρίτζου. Πιθανότατα σχετίζονται με μια αρχειακή πηγή, σύμφωνα με την οποία το 1499 ένας μοναχός από το Όρος Σινά έκανε μια παραγγελία στο εργαστήρι του Νικόλαου Ρίτζου (γιου του Ανδρέα) για είκοσι-τέσσερις εικόνες, συμπεριλαμβανομένων δώδεκα παναγιαρίων, που θα στέλνονταν σε διάφορα μοναστήρια. Ένα από τα παναγιάρια εκείνα προοριζόταν για το Μοναστήρι της Πάτμου και ίσως είναι ένα από τα δύο που εκτίθενται, οπότε η απόδοσή τους στο εργαστήρι του Νικολάου είναι ιδιαίτερα πιθανή.
  • Painter: Nikolaos Ritzos (?)
  • Bibliography: Manolis Chatzidakis, Icons of Patmos. Questions of Byzantine and Post-Byzantine Painting, National Bank of Greece, Athens 1985. Athanasios D. Kominis (ed.), Patmos. The Treasures of the Monastery, Ekdotike Athenon, Athens 1988.
  • Type: Icons, religious works, paintings
  • Rights: Monastery of Saint John the Theologian, Patmos, Monastery of Saint John the Theologian, Patmos
  • Medium: Two wooden hemispheres with off-set raised edges

Additional Items


Translate with Google