Człowiek o wielu obliczach

WPROWADZENIE
Ignacy Jan Paderewski (1860–1941) jest jedną z najbardziej niezwykłych postaci w historii Polski. Był zarówno wybitnym pianistą i kompozytorem, jak i politykiem, dyplomatą i mężem stanu. A przede wszystkim był wielkim patriotą.

Niezwykła osobowość, ogromna erudycja oraz talent oratorski zjednywały Paderewskiemu przyjaciół i miłośników. Wielka sława, którą zyskał dzięki swej mistrzowskiej grze, otworzyła mu drzwi do najważniejszych salonów ówczesnego świata.

W towarzystwie dyplomatów, arystokracji i przedstawicieli elity intelektualnej niestrudzenie podnosił i propagował kwestię niepodległości Polsk. Zgromadził liczne międzynarodowe grono sprzymierzeńców sprawy polskiej.

Dzięki kolekcji zgromadzonej w Muzeum Narodowym w Warszawie możemy poznać różne oblicza wirtuoza, zarówno oficjalne – wybitnego muzyka, męża stanu i przyjaciela znakomitości ówczesnego świata...

... jak i bardziej prywatne – człowieka w ciągłym ruchu, podróżującego po całym świecie w czasie licznych tras koncertowych. Człowieka oddanego rodzinie oraz kolekcjonera sztuki dalekowschodniej.

WYBITNY PIANISTA I KOMPOZYTOR
Paderewski był jednym z najsłynniejszych muzyków przełomu XIX i XX wieku. Mistrzowska gra na fortepianie i charyzma sceniczna zapewniły artyście międzynarodowy sukces, podziw i uwielbienie słuchaczy.

Paderewski od dziecka wykazywał niezwykły talent muzyczny. „Gdy miałem trzy lata, przejawiałem już pewne skłonności do muzyki. Fortepian mnie pociągał” – wspominał.

Wielu wybitnych artystów grało wyłącznie na fortepianach Steinway, zarówno na koncertach, jak i podczas domowych ćwiczeń. Firma zapewniała im instrumenty i organizowała specjalne trasy koncertowe, aby zapewnić sobie reklamę. Wśród artystów Steinwaya znaleźli się między innymi Anton Rubinstein, George Gershwin, Cole Porter i Siergiej Rachmaninow. Do tego grona należał również Ignacy Jan Paderewski.

W czasie swojej wieloletniej kariery Paderewski zagrał setki koncertów na pięciu kontynentach, w największych salach widowiskowych. Fotografia przedstawia siedemdziesięciotrzyletniego Ignacego Jana Paderewskiego podczas występu w Royal Albert Hall w Londynie. Publiczność uwielbiała jego fascynującą grę oraz charyzmę. Sławę, jaką się cieszył, można porównać do popularności współczesnych gwiazd muzyki.

CZŁOWIEK W PODRÓŻY
Znaczną część życia artysta podróżował i koncertował zarówno na największych europejskich i światowych scenach, jak i w prywatnych salonach. Odbył 20 turnee po samych tylko Stanach Zjednoczonych, od wybrzeży Atlantyku po Pacyfik. Na niewygody cygańskiego życia Paderewscy znaleźli sposób – około 1900 roku kupili wagon kolejowy i podróżowali w nim po Stanach Zjednoczonych jak w prywatnym kamperze. We wnętrzu mieścił się salon, rzecz jasna z fortepianem, oraz sypialnia.

Do zbiorów muzealnych trafiła grupa fotografii, wśród których są także zdjęcia z wypraw, często o reporterskim charakterze, np. z wycieczki do wioski Maorysów Whakarewarewa (Rotorua). Przedstawiają roześmianych i rozluźnionych małżonków ubranych w tradycyjne stroje, czyli futrzane sukienki.

Trasy wojaży państwa Paderewskich można odtworzyć na podstawie naklejek na ich kufrze podróżnym.

Z licznych podróży Paderewscy przywozili ciekawe pamiątki, wyróżnia się spośród nich kolekcja łyżeczek z herbami miast, panoramami kurortów i przedstawieniami atrakcji turystycznych. Najciekawsze pochodzą z trasy koncertowej po Australii i Nowej Zelandii w 1904 roku. Ich dekoracje dostarczają ciekawych informacji o historii i architekturze tych miejsc.

Co ciekawe, łyżeczka z napisem „Detroit” powstała w znanym paryskim warsztacie złotniczym Henriego Soufflota. Częstą praktyką było bowiem powierzanie wykonania luksusowych souvenirów firmom zagranicznym, biegłym w danej dziedzinie rzemiosła. Trzonek łyżeczki z Sydney zdobi herb stanowy, a na szerokim czerpaku naszkicowano powstały w latach 80. XIX wieku ratusz Nowej Południowej Walii zbudowany w stylu późnowiktoriańskim.

Na kolejnej, mającej formę typową dla tego typu amerykańskich wyrobów, wyryto potężny budynek zakładu wodoleczniczego w nadmorskim kurorcie Helena w Montanie, zbudowany w 1889 roku, kiedy to leczenie w naturalnych ciepłych źródłach zyskało w Stanach wielką popularność. Łyżeczkę z Toronto wieńczy emaliowany herb z liściem klonu, a na czerpaku gotycyzujący budynek projektu słynnego architekta E.J. Lennoxa, ówcześnie największy ratusz w Ameryce Północnej.

WIELKI POŚRÓD WIELKICH
Paderewski cieszył się ogromną popularnością w elitarnych kręgach artystycznych i dyplomatycznych, a szeroka publiczność darzyła go uwielbieniem, zwłaszcza jej kobieca część.

Do grona admiratorów jego talentu i uroku osobistego należały znakomitości świata sztuki, arystokracji, polityki i finansjery. Miłośniczką Paderewskiego była również brytyjska monarchini, królowa Wiktoria.

Do grona słynnych znajomych Paderewskiego zaliczał się Jackie Coogan, dziecięca gwiazda Hollywood, tytułowy „Brzdąc” z filmu Charliego Chaplina.

Fotografia wykonana została latem 1921 roku na pikniku zorganizowanym przez Ignacego i Helenę Paderewskich na ich ranczo w Paso Robles w Kalifornii. Chłopiec zadeklarował swoją pomoc w organizowanej przez Paderewskich akcji pomocy polskim dzieciom – ofiarom pierwszej wojny światowej. Zobowiązał się przekazać na rzecz sierot wojennych w Polsce pieniądze ze sprzedaży swoich fotografii z autografami.

Wielcy artyści tamtych czasów dedykowali i ofiarowywali Paderewskiemu swe dzieła. W 1930 roku twórcy związani z Towarzystwem Zachęty Sztuk Pięknych podarowali Paderewskiemu swoje rysunki i grafiki.

Jednym z dzieł z teki zachętowskiej bezpośrednio odnoszących się do osoby obdarowanego, jest akwarela Feliksa Szewczyka, przedstawiająca powóz z Naczelnikiem Państwa Józefem Piłsudskim i premierem Ignacym Paderewskim w otoczeniu szwadronu honorowego pierwszego pułku szwoleżerów na Placu Zamkowym.

Wśród najciekawszych darów przekazanych Paderewskiemu jest też prezent od firmy Steinway & Sons – waza wyprodukowana przez Tiffany & Co., jeden z największych amerykańskich domów jubilerskich.

DOMATOR ODDANY SWOJEJ RODZINIE
Willa Riond-Bosson, niedaleko miejscowości Morges nad Jeziorem Genewskim, zajmowała wyjątkowe miejsce wśród licznych posiadłości Paderewskiego. To tam na obczyźnie wraz z żoną Heleną stworzył prawdziwy dom.

Liczne nagrody mistrza: wieńce, dyplomy, puchary, a także portrety domowników zajmowały w Riond-Bosson honorowe miejsce.

Ściany willi Riond-Bosson zdobiły portrety Paderewskich, namalowane przez szwajcarskiego malarza Charlesa Girona.

Helena z Rosenów była drugą żoną Ignacego Jana Paderewskiego. Przeżyli razem prawie czterdzieści lat. Wspierała muzyczną i polityczną karierę męża, a także jego działania na rzecz niepodległej Polski.

W wolnych chwilach Helena Paderewska oddawała się oryginalnej pasji – hodowli kur ozdobnych. Żona wirtuoza należała do towarzystwa hodowców drobiu w Szwajcarii, Francji, Belgii i Anglii, a na terenie ich szwajcarskiej posiadłości Riond Bosson założyła imponującą farmę. Z upodobaniem prezentowała najpiękniejsze okazy na wystawach kur rasowych, z których przywoziła liczne wyróżnienia i nagrody.

Dziś okrągły budynek, niegdyś stanowiący część należącej do Paderewskiej farmy kur ozdobnych, jest jedyną pozostałością po willi Paderewskich Riond-Bosson we współczesnym Morges.

Willa Riond-Bosson w Szwajcarii należąca do Ignacego Jana Paderewskiego
MIŁOŚNIK SZTUKI DALEKIEGO WSCHODU
Ignacy Jan Paderewski, wielki miłośnik sztuki, uległ panującej modzie na gromadzenie orientaliów i z wielkim zaangażowaniem oddawał się tej pasji. Z upodobaniem gromadził w willi Riond-Bosson dalekowschodnie dzieła sztuki – głównie z Chin, ale także z Japonii oraz Indochin.

Z pomocą zaufanych marszandów i antykwariuszy stworzył imponującą kolekcję, liczącą kilkaset obiektów – z ceramiki, metalu, laki, kamienia, kości, szkła oraz drewna.

W kolekcji wyróżnia się grupa chińskich osiemnasto- i dziewiętnastowiecznych naczyń dekorowanych techniką emalii komórkowej cloisonné, która polegała na zdobieniu metalowej powierzchni barwną pastą szklaną.

PATRIOTA, POLITYK, MĄŻ STANU
Ignacy Jan Paderewski przez całe życie działał na rzecz ojczyzny. Korzystając ze swych licznych kontaktów i niezwykłej popularności niestrudzenie orędował za przywróceniem Polakom prawa do własnego państwa.

Za początek działalności publicznej Paderewskiego uznaje się 1910 rok – rocznicę 500-lecia zwycięstwa nad Krzyżakami pod Grunwaldem, kiedy ufundował on pomnik upamiętniający wielki polski triumf. Na uroczystości odsłonięcia pomnika Paderewski w płomiennym przemówieniu podkreślił, że dzieło to powstało z miłości do ojczyzny, jako symbol jej dawnej chwały i zapowiedź lepszej przyszłości. Członkowie Bractwa Kurkowego Strzelców Krakowskich wykorzystali motyw pomnika Grunwaldzkiego w przeznaczonym dla muzyka dyplomie uznania, jako znak wielkiego zaangażowania mistrza Paderewskiego w sprawy Ojczyzny. Sam pianista podkreślał później, że ufundowanie tego pomnika stanowiło dla niego punkt zwrotny i skłoniło go do podjęcia działalności politycznej.

Podczas pierwszej wojny światowej, społeczna i polityczna aktywność pianisty ujawniła jego kolejny talent – skutecznego negocjatora i dyplomaty. Uważa się, że to dzięki zabiegom Paderewskiego, prezydent Wilson umieścił w swej deklaracji 13. punkt o konieczności stworzenia niepodległego państwa polskiego.

Gdy w 1918 roku państwo polskie powróciło na mapę Europy, Paderewski zrezygnował na pewien czas z kariery muzycznej i w następnym roku podjął się przewodzenia polskiemu rządowi.

Ignacy Jan Paderewski był człowiekiem o wielu obliczach – wybitnego muzyka, dyplomaty, męża stanu, gorliwego patrioty, ale również oddanego rodzinie domatora, przyjaciela i wytrawnego kolekcjonera. Trudno przecenić jego zasługi dla odzyskania przez Polskę niepodległości.

Muzeum Narodowe w Warszawie honoruje go też jako swego wielkiego darczyńcę. To tutaj, w Galerii Sztuki XIX Wieku, można na co dzień podziwiać najsłynniejszy portret Paderewskiego, autorstwa słynnego malarza Lawrence’a Almy-Tademy.

Autorzy: artykuł

Kuratorki
Dr Magdalena Pinker
Joanna Bojarska-Cieślik, dr Anna Feliks, Joanna Popkowska

Kurator GCI
Magdalena Majchrzak

Tłumaczenia
Dr Magdalena Pinker, Aleksandra Szkudłapska, Simon Włoch

Proofreading
Charlie Smith

Redakcja
Joanna Habiera

-----

Wystawa pod honorowym patronatem Prezesa Rady Ministrów Mateusza Morawieckiego

Wystawa w ramach cyklu „3 × Niepodległa w Muzeum Narodowym w Warszawie” pod Patronatem Narodowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy w Stulecie Odzyskania Niepodległości 1918 - 2018.

Cykl realizowany w ramach Programu Wieloletniego „Niepodległa” na lata 2017–2021

Partner wystawy
Narodowe Archiwum Cyfrowe

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Przetłumacz z Google
Strona główna
Przeglądaj
W pobliżu
Profil