Stare Miasto w Zamościu, Polska

Jan Zamoyski, ważna postać w historii Polski, kształcił się we Francji i Włoszech. Po powrocie do Polski jako dorosły człowiek pełnił szereg ważnych funkcji politycznych, w tym kanclerza wielkiego koronnego. Stał się potężnym magnatem, dysponującym ogromnym majątkiem.

Zamoyski postanowił wykorzystać swój majątek do sfinansowania budowy nowego miasta, które znajdowałoby się na szlaku handlowym łączącym zachodnią i północną Europę z Morzem Czarnym i od początku było pomyślane jako ośrodek gospodarczy oparty na handlu.

Zgodnie z życzeniem Zamoyskiego, Morando zaplanował miasto nowoczesne, samowystarczalne i wielofunkcyjne, łączące w sobie rolę zespołu miejskiego, rezydencji i twierdzy, a przy tym nawiązujące do renesansowego modelu włoskich miast handlowych.

Zorganizował obszar w dwie odrębne części, z pałacem Zamoyskiego, w którym mieszkał założyciel miasta wraz z rodziną, na zachodzie i miastem, które zostało zlokalizowane wokół trzech placów, na wschodzie.

Wielki Rynek został zbudowany, gdy miasto zostało założone po raz pierwszy i był centralnie położony na skrzyżowaniu dwóch głównych ulic miasta. Kolorowe i bogato zdobione kamienice, które otaczają plac z czterech stron, były domem dla najbogatszych kupców w mieście.

Te dwupiętrowe domy, które obejmowały również poddasze, były zbudowane z imponującymi arkadami, które chroniły mieszkańców przed słońcem w lecie oraz deszczem i śniegiem w zimie; budynki położone z dala od centralnego placu miejskiego były niższe i skromniejsze w formie.

Północna strona rynku zdominowana jest przez okazały ratusz. Jest to najważniejsza budowla Starego Miasta w Zamościu, z sześciokondygnacyjną wieżą zegarową o wysokości 52 metrów i monumentalnymi schodami w kształcie wachlarza, prowadzącymi do głównego wejścia.

Kolegiata miejska (obecnie katedra), zbudowana w latach 1587-1598, jest jednym z najwspanialszych dzieł nowożytnej architektury polskiej. Stanowiła ona wyraz wdzięczności Zamoyskiego za liczne zwycięstwa odniesione podczas pełnienia funkcji wodza polskich sił zbrojnych.

Stała się miejscem, w którym „koronowano” kolejnych panów dworu, a także mauzoleum dla zmarłych członków rodziny Zamoyskich, w tym samego Jana Zamoyskiego, który zmarł w 1605 roku. W 1600 r. spoczął tu również Bernardo Morando.

Kościoły w Zamościu nie były jedynymi obiektami sakralnymi w mieście – z założenia wielonarodowe miasto cechowało się dużą tolerancją religijną. Żyjący w zgodzie z miejscową ludnością Ormianie i Żydzi posiadali własne gminy, dzielnice i świątynie.

Rozwój gospodarczy miasta przyciągnął kolejne narodowości, w tym Węgrów, Niemców i Brytyjczyków, którzy wraz z miejscową ludnością tworzyli wielobarwną społeczność miejską, kształtując w ten sposób unikalny charakter miasta.

Przez lata miasto było przedmiotem wielu ataków, niektórych udanych, ale niektórych nie, dzięki fortyfikacjom bastionowym, które Bernardo Morando zaprojektował i zbudował wokół miasta, począwszy od 1585 roku. Ostatecznie dodał on arsenał i różne ufortyfikowane bramy. 

Twierdza została ostatecznie zamknięta w 1866 r., a jej duża część została zburzona, chociaż niektóre jej części pozostały i są nadal widoczne.

Drobne modyfikacje przeprowadzone w mieście w okresie baroku nie zaburzyły jego kompozycji, a raczej ją wzbogaciły. Co więcej, fakt, że Zamość nie został zniszczony podczas II wojny światowej, w przeciwieństwie do wielu innych polskich miast, oznacza, że dziś jest stosunkowo niezmieniony.

Kryterium (iv): Zamość jest wybitnym przykładem renesansowego miasta z końca XVI wieku, które zachowało swój oryginalny układ i fortyfikacje oraz dużą liczbę budynków o szczególnym znaczeniu, łączącym włoskie i środkowoeuropejskie tradycje architektoniczne.