Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy, Polska

Dwa niezrównane arcydzieła wykwalifikowanego rzemiosła, które są świadectwem historycznych dążeń do religijnej tolerancji

Kościół Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościoły Pokoju w Jaworze i Świdnicy w południowo-zachodniej Polsce to największe barokowe budowle sakralne o konstrukcji szachulcowej w Europie. Zostały zbudowane w XVII wieku w skali i złożoności dotychczas nieznanej w europejskiej architekturze drewnianej. 

Kościół Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościoły powstały w wyniku ustaleń Pokoju Westfalskiego z 1648 roku, kończącego wojnę trzydziestoletnią. Pokonanym Protestantom odmówiono prawa do wyznawania wiary i posiadania własnych kościołów, wobec czego rozpoczęli negocjacje mające na celu poprawę ich sytuacji.

Kościół Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Ostatecznie uzyskali pozwolenie na wzniesienie trzech nowych kościołów, jednak postawiono rygorystyczne warunki: świątynie miały zostać zbudowane poza murami miasta z nietrwałych materiałów (drewna i gliny), nie mogły mieć wież, a budowa miała być zrealizowana w ciągu jednego roku.

Kościół Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Architekt i inżynier Albrecht von Säbisch stanął przed wyzwaniem pogodzenia tych wymogów z oczekiwaniami rozległej wspólnoty ewangelickiej regionu, dla której miały to być jedyne kościoły. Jego pomysły i projekty odniosły sukces.

Galerie w Kościele Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Biorąc pod uwagę zastosowane tradycyjne materiały i techniki, duże, trójnawowe kościoły były niezwykłym osiągnięciem inżynierii. Każdy z nich mógł pomieścić od 6 000 do 7 500 wiernych, a nietypowe wykorzystanie wielopoziomowych empor rekompensowało ograniczoną kubaturę wnętrza.

Elewacja boczna Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościół Trójcy Świętej w Świdnicy został zbudowany w latach 1656-1657 na planie krzyża greckiego. Do głównego korpusu kościoła przylega wieloboczna zakrystia, a także hole wejściowe o zróżnicowanym rzucie i wielkości.

Kościół Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościół Ducha Świętego w Jaworze został zbudowany w latach 1654-1655, jako prostokątna, trójnawowa bazylika z trójbocznym prezbiterium. 
Niestety, trzeci z Kościołów Pokoju, zbudowany w Głogowie w 1652 r., spłonął w pożarze w 1758 r.

Dzwonnica Kościoła Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO


Zgodnie z nałożonymi restrykcjami Kościoły Pokoju początkowo nie posiadały dzwonnicy. Jednak z biegiem czasu i one zostały wzniesione: jako obiekt wolnostojący w Świdnicy oraz przylegający do korpusu kościoła w Jaworze.

Wnętrze Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Chrzcielnica, ambona i ołtarz to istotne elementy każdego kościoła chrześcijańskiego. Chrzest jest sakramentem inicjacyjnym, wprowadzającym nowego wiernego do wspólnoty kościoła, z ambony wygłaszane jest kazanie służące pogłębieniu wiary, a przy ołtarzu sprawowana jest Eucharystia.

Ołtarz Kościoła Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Oba kościoły wyposażone są w barokowe ołtarze, które zostały wykonane w miejscowych warsztatach. 
Ołtarz w kościele w Jaworze pochodzi z 1672 r.

Chrzcielnica w Kościele Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Chrzcielnica była pierwszym elementem wystroju kościoła w Jaworze, który pojawił się we wnętrzu w 1656 r.

Widok na empory i krużganki w Kościele Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Empory dla wiernych są integralną częścią wyposażenia kościołów protestanckich. Tradycyjnie były one jednokondygnacyjne. Wielokondygnacyjne empory w Kościołach Pokoju stanowią wyjątkowy przykład zmiany sposobu kształtowania wnętrza protestanckiej świątyni.

Świdnica – Loża rodziny Hochbergów (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Najbardziej uprzywilejowane rodziny posiadały w kościele prywatną lożę, czyli własne wydzielone miejsce do siedzenia. 

Najbardziej imponującą z nich jest loża Hochbergów, dowód wdzięczności dla rodziny hrabiego Johanna Heinricha von Hochberg, który ufundował dwa tysiące dębów na budowę kościoła w Świdnicy, co stanowiło dwie trzecie całkowitej ilości potrzebnego drewna.  

Wnętrze Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Bogaty, barokowy wystrój kościołów w Świdnicy i Jaworze odbiega od prostoty wnętrz tradycyjnego ewangelickiego domu modlitwy, jednak jest spójny z panującymi wówczas ogólnoeuropejskimi nurtami artystycznymi.

XVII-wieczne organy barokowe w Kościele Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Obfitość i różnorodność elementów dekoracyjnych znajdujących się w ich wnętrzach czyni Kościoły Pokoju wyjątkowymi w porównaniu do purystycznych wnętrz innych świątyń protestanckich.

Sklepienie Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Przedstawienia malarskie znajdujące się na parapetach empor, elementach konstrukcyjnych i stropach, mają charakter edukacyjny. Nieumiejący czytać członkowie zboru mogli w ten sposób poznawać treści Pisma Świętego.

Wnętrze Kościoła Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Empory położone na kilku poziomach są pokryte tekstami z Biblii i scenami alegorycznymi, bogato zdobione epitafiami, tarczami cechowymi m.in. piekarzy, piwowarów, rzeźników, sukienników oraz portretami mieszczan i szlachty.

Barokowe epitafium z Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościelne epitafia wraz z dekoracjami malarskimi i snycerskimi w interesujący sposób łączą formy barokowe oraz tematykę związaną z teologią protestancką. Obrazują również status społeczny i materialny członków gmin ewangelickich.

Epitafium z Kościoła Pokoju w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

W przeciwieństwie do świątyń katolickich wiele epitafiów umieszczono na zewnątrz budynków, celem zaoszczędzenia miejsca wewnątrz kościoła.

Herb barokowy w Kościele Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Malarskie i rzeźbiarskie przedstawienia fundatorów i dobroczyńców kościołów znajdują się na parapetach empor, elementach konstrukcyjnych i stropach.

Widok na empory i krużganki kościoła w Jaworze (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Budowę Kościołów Pokoju w Jaworze i Świdnicy należy uznać za niezwykłe osiągnięcie technologiczne – biorąc pod uwagę ograniczoną kubaturę wnętrza wynikającą z możliwości konstrukcyjnych i dostępnych materiałów budowlanych, efekt był imponujący.

Cmentarz Kościoła Pokoju w Świdnicy (2001), autor: Churches of Peace in Jawor and ŚwidnicaUNESCO

Kościoły Pokoju zachowały swoją oryginalną formę architektoniczną oraz funkcje świątyń ewangelicko-augsburskich. Niezmienne pozostają również relacje przestrzenne kościołów i znajdujących się w ich otoczeniu zabudowań parafialnych i cmentarzy. W 2001 roku zostały wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. 

Autorzy: artykuł

Prezentacja powstała we współpracy z Narodowym Instytutem Dziedzictwa oraz Ministerstwem Kultury i Dziedzictwa Narodowego: https://nid.pl/en/ and https://www.gov.pl/web/kultura

Więcej na temat Kościołów Pokoju w Jaworze i Świdnicy oraz Światowego Dziedzictwa UNESCO:  whc.unesco.org/en/list/1054

Zdjęcia: Narodowy Instytut Dziedzictwa (Iwona Dziuk and Piotr Ostrowski), Jaworzanin

Twórcy wszystkich multimediów
Pokazane artykuły w niektórych przypadkach mogły zostać przygotowane przez firmy niezależne, dlatego nie zawsze będą zgodne z poglądami wymienionych poniżej instytucji, które dostarczyły te materiały.
Odkryj więcej
Aplikacje Google