Spreekwoorden

In his painting ‘Netherlandish proverbs‘ (painted in 1559) Bruegel invites us to a village populated by countless figures, which fill every space in the panel. Each character is focused on his tasks, most of which seem, on closer inspection, to be rather peculiar...

A woman is tying the Devil to a pillow…

A man is passing an enormous bell around his cat’s neck...

Another one is carrying a mysterious basket out of an enlightened room...

...while Animals are sharing a meal.

Op het eerste gezicht slaan deze details nergens op. De sleutel van het meesterwerk moeten we echter in zijn metaforische dimensie zoeken: de dorpelingen illustreren samen meer dan 120 speekwoorden en gezegden en die zijn stuk voor stuk letterlijk afgebeeld.

Deze man op de voorgrond ‘loopt met het hoofd tegen de muur’.

De man die bloemen rondstrooit illustreert het gezegde ‘Men moet geen rozen voor de zwijnen werpen’.

Iedere persoon en ieder tafereel verwijst naar het Bruegeliaanse concept van de ‘omgekeerde wereld’. Ter illustratie van dit concept plaatst de schilder een wereldbol in zijn compositie, als symbool van de wereld en de heilige macht.
De wereld staat hier duidelijk op zijn kop.

Boven de wereldbol, in het huis, trekken twee mannen elkaar aan de neus. Deze scène verwijst naar het gezegde ‘elkaar bij de neus nemen’: elkaar voor de gek houden.

Een derde man hangt uit het venster met een spel kaarten in de hand: een verwijzing naar het gezegde ‘de gekken krijgen de beste kaarten’.

Op het dak liggen taarten, en dat kan op meerdere manieren worden uitgelegd. Het spreekwoord ‘Daar zijn de daken met vlaaien bedekt’ is een verwijzing naar overvloed, maar het kan tevens staan voor een gekkenparadijs.

De moraal van het werk wordt overgebracht met een opzettelijk humoristische afstandelijkheid en een ironische houding tegenover de dwaasheid van de mens.
Een man scheert een schaap terwijl een ander bezig is met een varken. Het gezegde ‘de een scheert schapen, de ander varkens’ betekent: de een leeft in luxe en de ander in armoede.

Maar boeren zijn niet de enige personages: we zien ook veel geestelijken en edellieden.
Een personage dat God op een troon voorstelt, krijgt een vlassen baard van een vrome monnik: dat is een verwijzing naar schijnheiligheid.

Op de achtergrond staat een elegante man op de treden die naar de rivier leiden, terwijl hij zijn geld in het water gooit. ‘Met geld smijten’ betekent geld verkwisten.

Met deze satire nodigt Bruegel ons uit om de gebreken en absurde gedragingen van de mensen te observeren. Het dorp zelf is een metafoor voor de hele samenleving, en we worden dus ook uitgenodigd om over onszelf na te denken.
Dit schilderij met zijn talloze details is te bewonderen in de Gemäldegalerie, die deel uitmaakt van de
Staatliche Museen zu Berlin.